نویسنده (های) وبلاگ شهرام الف، خبرنگار بدون مرز و با مرز!
آرشیو وبلاگ
      پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی (آدرس پژوهشگاه علوم انسانی # بزرگراه کردستان، نبش خ 64 غربی)
علم جدید و رویکرد پرسپکتیویسم نویسنده: شهرام الف، خبرنگار بدون مرز و با مرز! - ۱۳٩٢/٢/۱٤
   
علم جدید و رویکرد پرسپکتیویسم

فرهیختگان/مهدی شریفی: توصیف سرگذشت تاریخی هویت علم جدید و علم دینی را به نحوی می‌توان هم در دنیای غرب و هم در جهان اسلام پیگیری کرد، با این تفاوت که در غرب با ظهور چالش‌ها و بحران‌های تجدد و علوم غربی، اندیشمندان آن دیار در نیمه دوم قرن بیستم با شوریدن علیه «پوزیتیویسم» و اعتقاد به مشروط شدن علوم به فضای فرهنگی و علمی و تاثیر هویت شخصی عالم بر علم، توانستند جهت‌داری علوم و گرانبار بودن آن از ارزش‌ها را اثبات کنند.

به ویژه چنین جریانی را می‌توان در حلقه «فرانکفورت» و جریان‌های «پست‌مدرن» همچون «وتار»، «نیچه»، «هایدگر» و... مشاهده کرد که بر منظرگرایی تصریح دارند.
امروزه رسمیت دادن به اختلاف منظرها را شیوه‌ای معرفتی به نام «پرسپکتیویسم» می‌نامند. پرسپکتیویسم شیوه مسلط معرفت‌شناختی در اندیشه معاصر است که

 
 

 


در مقام نظر و اندیشه، جانشین روش «پوزیتیویسم» شده است. پرسپکتیویسم نگرشی است که تصریح دارد هرگونه معرفتی اساسا به یک منظر و چشم‌انداز خاصی متکی است و هر گونه ادعای شناخت و معرفتی در درون چارچوبی است که منابع مفهومی آن را مهیا کرده و به واسطه آن، جهان را توصیف و تبیین می‌کند. به همین جهت، ما در غرب نیز شاهد تحول و گرایش به سوی علوم بومی هستیم و دو دهه اخیر این مساله با قوت بیشتری مورد بحث قرار گرفته است. حتی در این خصوص کنفرانس‌هایی برگزار شده است که از مهم‌ترین آنها کنفرانس «علم خداباورانه» سال ۱۹۸۸م. است. همچنین طرح مجدد مساله ارتباط علم و دین در دهه‌های اخیر در محافل علمی و دانشگاهی از شواهد احیا و تاکید بر نقش دین در نظریه‌های علمی است.
در جهان اسلام نیز پس از نیمه دوم قرن بیستم می‌توان شاهد رویکردهایی بود که زمزمه اسلامی کردن علم را در فضای آکنده از علوم سکولار طنین‌انداز کردند. در جهان اسلام در نیمه اول قرن بیستم یعنی در سال ۱۹۳۰ مرحوم «ابوالاعلی مودودی» در دانشگاه علیگر هند مساله تاسیس دانشگاه اسلامی و اسلامی شدن دانش‌ها را پیش کشید. در دهه‌های بعد نیز در سال ۱۹۶۰ دکتر سیدحسین نصر به مساله اسلامی‌سازی معرفت اشاراتی کرد.
همچنین در کنفرانس بین‌المللی آموزش و پرورش اسلامی که در سال ۱۹۷۷ در مکه با شرکت ۳۱۳ نفر از اندیشمندان جهان تشکیل شد، اسلامی کردن رشته‌های مختلف دانش مطرح شد. در این راستا در سال ۱۹۸۰ پژوهش تطبیقی درباره علم و فناوری اسلامی و غربی در اتحادیه جهانی موسسه مطالعات پیشرفته در سولنای سوئد رسما آغاز شد و موسسه جهان اسلام و غرب در «ژنو» نیز از این پژوهش‌ها حمایت کرد.
در سال ۱۹۸۲ سمینار بین‌المللی اسلامی کردن دانش در اسلام‌آباد پاکستان برگزار شد. در تابستان ۱۹۸۶ نیز مرحوم «دکتر اسماعیل فاروقی» کنفرانس بین‌المللی اسلامی کردن رشته‌های دانش را در مالزی به راه انداخت. در دهه‌های اخیر – ۱۹۹۲ - رویکرد «پروفسور محمد نقیب العطاس» در اسلامی‌سازی معرفت با رویکرد تهذیبی قدم موثری در مقوله تولید علم دینی در جهان اسلام تلقی می‌شود.
وی در مالزی کتابی با عنوان «آموزش اسلامی» نگاشت و در آن، مساله اسلامی شدن علم و دانشگاه را مطرح کرد. از وی در ایران آثاری در این زمینه به زبان فارسی ترجمه شده است از جمله کتاب «اسلام و دنیوی‌گری» ترجمه احمد آرام و نیز کتاب «درآمدی بر جهانشناسی اسلامی» به همت جمعی از مترجمان. البته این رویکرد خالی از واکنش‌های تند نسبت به آن، از سوی شخصیت‌های علمی همان جامعه نبوده است. غیر از این متفکران می‌توان به دیگرانی در جوامع عرب اشاره کرد که به مساله علم دینی اهمیت داده‌اند ازجمله دکتر لوی صافی، محمدابوالقاسم حاج‌احمد، طه جابر العلوانی، و عبدالحمید ابوسلیمان، که آثار آنان در قالب مجموعه مقالات در کتاب «اسلامی‌سازی معرفت» گردآوری شده است.
پیشینه طرح بحث علم دینی و آسیب‌شناسی علوم جدید در جامعه ایران، به صورت رسمی به دوره بعد از انقلاب برمی‌گردد. اگرچه بعضی از شخصیت‌های دانشگاهی منسوب به مکتب «فردید» همچون مرحوم احسان نراقی قبل از انقلاب ایده بومی‌سازی را در یکی از رشته‌های علوم انسانی، یعنی جامعه‌شناسی طرح کردند، اما این مساله تداومی نداشت. البته نگاه انتقادی به غرب و اعتقاد به جهت‌دار بودن علوم و تکنولوژی، از سوی دیگر شاگردان فردید دنبال شد که به نحوی می‌توانست با گفتمان علم دینی همراه شود. پس از انقلاب اسلامی، بحث تولید علم یا نهضت نرم‌افزاری در قالب و عنوان انقلاب فرهنگی و اسلامی کردن دانشگاه‌ها و مساله وحدت حوزه و دانشگاه دنبال شد. بر اساس همین نگرش، بعضی از نهادها و موسسات علمی این ایده انقلاب فرهنگی را در اوایل انقلاب اسلامی از طریق تغییر و تحول متون علمی و کتاب‌های درسی پی گرفتند، به نحوی که نگاه علم دینی و انقلاب فرهنگی را در حوزه علوم انسانی بیش از پیش دنبال می‌کردند. چنین نگاهی را می‌توان رویکرد تهذیبی به علوم عنوان کرد. به موازات این کوشش‌ها، بعضی از جریان‌ها و نهادهای فرهنگی حوزه نیز مساله علم دینی را به شکل بنیادی‌تر، با طرح ایده تحول در روش علوم دنبال می‌کردند، به‌گونه‌ای که به اعتقاد این جریان علمی، اساسا مبنای انقلاب فرهنگی و تولید علم دینی و نرم‌افزار اداره و مهندسی اجتماعی، مشروط به تاسیس فلسفه شدن یا فلسفه چگونگی اسلامی، تولید روش و روش علوم است. این جریان بنیادی هنوز بر ادعاهای خود پافشاری می‌کند.
پس از مدتی رکود در فضای فرهنگی و به حاشیه رفتن و از اهمیت افتادن این مساله طی دو دهه گذشته، کار جدی و اساسی به صورت تاثیرگذار از سوی جریان‌ها و موسساتی که فضای مدیریت علمی و فرهنگی جامعه دینی را به دست گرفته بودند، مشاهده نشر؛ به جز تولید و عرضه متون درسی در حوزه علوم تخصصی انسانی با پسوند اسلامی تا اینکه در دهه سوم انقلاب، مقام معظم رهبری در پاسخ به نامه جمعی از نخبگان حوزوی مساله تولید علم دینی و جنبش نرم‌افزاری و مهندسی تمدن اسلامی را مورد تاکید مضاعف قرار دادند. به دنبال چنین حرکتی از سوی رهبر معظم انقلاب، که از حمایت سیاسی و فرهنگی برخوردار شد، همایش‌های علمی و کنفرانس‌های ملی و بین‌المللی برگزار شده و کتاب‌های متعددی در این راستا چاپ و منتشر شده است که از آنها می‌توان به این موارد اشاره کرد: «هویت علم دینی» نوشته خسرو باقری، «دین و علوم کاربردی» نوشته علیرضا پیروزمند، «تحلیل ماهیت تکنولوژی» نوشته عبدالعلی رضایی، «منزلت عقل در هندسه معرفت دینی» نوشته آیت‌الله جوادی‌آملی، «اسلامی‌سازی معرفت» ترجمه مجید مراد و همچنین «از علم سکولار تا علم دینی» نوشته دکتر مهدی گلشنی.

پژوهشگاه علوم انسانی

http://pajoheshgah.persianblog.ir/post/46/

وبلاگ پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی

Institute for Humanities and Cultural Studies


 وبلاگ پژوهشگاه علوم انسانی

سیستم اتوماسیون تغذیه پژوهشگاه

کلیک کنید:

http://freserve.ihcs.ac.ir

 پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی

پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی+آدرس

آدرس پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی

آدرس و تلفن پژوهشگاه علوم انسانی - پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات ...

 

 

عناوین مطالب منتشر شده پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی

 

 » مقالاتی درباره خلیج فارس در «پژوهشنامه خلیج فارس» :: ۱۳٩٢/٢/۱۴
» آرمانمردِ آرمانشهر از منظر شهید مطهری :: ۱۳٩٢/٢/۱۴
» پژوهشگاه علوم انسانی در نمایشگاه کتاب :: ۱۳٩٢/٢/۱۴
» مهم ترین مشکل ادبیات بـی فرهنگــــی است :: ۱۳٩٢/٢/٧
» آیت اللهی:سایت پژوهشگاه 40 هزار بازدیدکننده دارد :: ۱۳٩٢/٢/۴
» بزرگ ترین آفت روشنفکران ایرانی :: ۱۳٩٢/٢/۴
» روشنفکر فیلسوف، فیلسوف روشنفکر :: ۱۳٩٢/٢/۴
» شروط خواندن فلسفه :: ۱۳٩٢/٢/۴
» فلسفه فرانسوی نمرده است :: ۱۳٩٢/٢/۴
» آیت اللهی: 21 مجله علمی پژوهشی داریم :: ۱۳٩٢/٢/۴
» دکتر مجتهدی: کانت احیاگر فکر فلسفی در غرب است :: ۱۳٩٢/٢/۴
» پژهشگران آلمانی در پژوهشگاه :: ۱۳٩٢/٢/۱
» جدیدترین سخنرانی دکتر تکمیل همایون :: ۱۳٩٢/٢/۱
» رونمایی از 4 کتاب جدید در حوزه مطالعات رسانه :: ۱۳٩٢/۱/٢٩
» بازدید هیئت نخبگان آلمانی از پژوهشگاه :: ۱۳٩٢/۱/٢۴
» پژوهشگاه علوم انسانی :: ۱۳٩٢/۱/۱٧
» رتبه برتر روابط عمومی پژوهشگاه درجشنواره وزارت علوم :: ۱۳٩٢/۱/۱٠
» ترجمه اثر انگلیسی دکتر میری به زبان روسی :: ۱۳٩۱/۱٢/٢۶
» خبرنامه های داخلی پژوهشگاه علوم انسانی :: ۱۳٩۱/۱٢/٢٠
» پژوهشگاه علوم انسانی منتشر کرد :: ۱۳٩۱/۱٢/۱٩
» مناقصه های پژوهشگاه علوم انسانی :: ۱۳٩۱/۱٢/۱۶
» کتاب جدید استاد احد فرامرز قراملکی :: ۱۳٩۱/۱٢/۱۴
» سخنرانی فلسفه دین کانت :: ۱۳٩۱/۱٢/۱۱
» درباره پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی :: ۱۳٩۱/۱٢/٧
» آدرس پژوهشگاه ها :: ۱۳٩۱/۱٢/٧
» آدرس پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی :: ۱۳٩۱/۱٢/٧
» گروه فلسفه برای کودکان و نوجوانان(فبک) :: ۱۳٩۱/۱٢/۵
» سیستم اتوماسیون تغذیه پژوهشگاه :: ۱۳٩۱/۱٢/۱
» Institute for Humanities and Cultural Studies :: ۱۳٩۱/۱۱/۳٠
» وبلاگ پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی :: ۱۳٩۱/۱۱/٢٧
» ضرورت حرکت از تاریخ شفاهی... :: ۱۳٩۱/۱۱/٢۳
» حمید رضا آیت اللهی رئیس پژوهشگاه :: ۱۳٩۱/۱۱/٢٢
» لپ‌تاپ و کامپیوترشخصی :: ۱۳٩۱/۱۱/٢٢
» وبلاگ پژوهشگاه علوم انسانی :: ۱۳٩۱/۱۱/٢٢
» پرهیز از ایدئولوژی زدگی در ادبیات :: ۱۳٩۱/۱۱/٢٢
» پژوهشگاه علوم انسانی >> خبر و اطلاعیه :: ۱۳٩۱/۱۱/٢٠
» وبلاگ پژوهشگاه علوم انسانی :: ۱۳٩۱/۱۱/۱۸
» درخشش 2 اثر انتشارات پژوهشگاه در جایزه کتاب سال :: ۱۳٩۱/۱۱/۱۸
» درگذشت خانم فاطمه پیرا :: ۱۳٩۱/۱۱/۱۴
» پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی :: ۱۳٩۱/۱۱/۱۴
» پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی :: ۱۳٩۱/۱۱/۱۴
» آخرین تصاویر پژوهشگاه علوم انسانی :: ۱۳٩۱/۱۱/۱۴
» آرشیو خبرنامه ها پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی :: ۱۳٩۱/۱۱/۱٢
» پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی :: ۱۳٩۱/۱۱/۱۱
» درگذشت خانم فاطمه پیرا، عضو هیئت علمی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی ::

 

 

 

  نظرات ()
مطالب اخیر کتابهای فارسی جدید کتابخانه مرکزی لیست عنوان کتابهای جدید فارسی (سری جدید10 تیر 96) پایگاه داده‌های زبان فارسی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی غم‌انگیزترین نامه یک دختر به بابا گفتگو با سرپرست پژوهشگاه علوم انسانی زنده یاد دکتر صادق آئینه وند نسخه الکتریکی مجموعه انسان و فرهنگ مصاحبه دکتر آیینه وند با مهر روحانی: علوم انسانی باید معظلات اجتماعی را حل کند