نویسنده (های) وبلاگ شهرام الف، خبرنگار بدون مرز و با مرز!
آرشیو وبلاگ
      پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی (آدرس پژوهشگاه علوم انسانی # بزرگراه کردستان، نبش خ 64 غربی)
آرمانمردِ آرمانشهر از منظر شهید مطهری نویسنده: شهرام الف، خبرنگار بدون مرز و با مرز! - ۱۳٩٢/٢/۱٤

 

آرمانمردِ آرمانشهر از منظر شهید مطهری


نویسنده: دکتر هادی وکیلی ٭

شهید مطهری کتاب انسان کامل را با بحث مهمی با عنوان انسان کامل از دیدگاه اسلام آغاز می کند و انسان کامل را انسان نمونه، انسان اعلی یا انسان والامعرفی می کند و معتقد است انسان هم مانند خیلی از چیزهای این عالم کامل و غیرکامل و معیوب و سالم دارد. مفاهیم و مصداق هایی برای انسان کامل در متون اسلامی و حتی متون غربی آورده شده است.


 


     بدون مقدمه مایلم در این مقاله به این نکته اشاره کنم که شهید مطهری(ره) با بینش انسانی جهانی ،انسان کامل (آرمانمرد) را دقیقاً معادل « آرمانمرد آرمانشهر» می دانستند . گفتنی است اصطلاح بینش انسانی جهانی را برای نخستین بار «توویمینگ» پروفسور تاریخ و فلسفه چینی و مطالعات کنفوسیوسی در دانشگاه هاروارد و دبیر موسسه هاروارد ینچینگ مورد استفاده قرار داده اند. بنا بر این دیدگاه خداوند، عالم و آدم را خلق کرده و در هر دو تجلی می کند. (کربن،هانری،علم جهان ،علم جان،ص 126) در واقع انسان ،جهان و خداوند یکی می شوند.
     آرمانمرد ِمورد نظر شهید مطهری انسان کاملی است که در آرمانشهری که مدینه فاضله ای سراسر الهی است، زندگی عادلانه می کند.
     ممکن است کسانی بیندیشند که این اصطلاح که ماخوذ از تعالیم اسلام و عرفان اسلامی است، یکسره امری ایده آل و غیرعینی است اما نیک می دانیم که اسلام، انسان را خلیفه الله معرفی می کند و نمونه اعلای آن را پیامبر اکرم و امیر مومنان(ع) و ائمه اطهار(ع) می داند تا همگان بدانند این آرمان، به وسیله انسان ها دست یافتنی است. به همین ترتیب، اگر از ما می خواهد جامعه ای با عدالت کامل در دنیا برقرار کنیم، تحقّق آن را هم امری واقعی می داند، نه صرفاً همچون آرمانی دست نیافتنی.
     شهید مطهری(ره) بنابر ابعاد چندگانه در نهاد انسان، او را چند بعدی و دارای مراتب گوناگون معرفی می کند. مثلاً آدمی در بعد غرایز اشتراکاتی با سایر موجودات ـ خصوصاً حیوانات دارد و از حیث فطرت و امور فطری (فطریات) از سایر موجودات، متمایز می شود و شایسته خطاب «انی جاعلک فی الارض خلیفه» (انعام، 165) و «لقد کرّمنا بنی آدم» (اسراء، 70) می گردد. آدمی که حقیقت وجودش هم به همین مرتبه بازگشت دارد، در این جایگاه دیگر موجودی صرفاً زمینی نمی تواند باشد و در این شرایط است که حقیقت آدمی به عالم ماورا می رسد، اما نه صرفاً ماورای انسان بلکه ماورای عالم طبیعت و در واقع مصداق آیه «و نفخت فیه من روحی» (حجر، 129) می شود و این آیه شریفه موید بینش انسانی جهانی می گردد. با این نگاه آدمی و هستی به مثابه یک کل واحد و ارگانیسم دیده می شوند و همچنین هدف حیات انسان همنوا کردن خود با آسمان و زمین و بازگشت به منشا متعالی انسان ها و جهان است.( کربن، هانری،علم جهان،علم جان،ص127)
     چنین مدینه ای سکولار و این جهانی نیست و دقیقاً در مقابل نگاه اومانیستی و انسان محور اگزیستانسیالیست ها قرار می گیرد. در فضای اگزیستانسیالیسم توجه و تکیه بر اصالت وجود انسان و یگانه بودن او می شود و این خود به نوعی محدود کردن و تقلیل آدمی تنها در این جهان و بدون ابعاد دیدن اوست. در این صورت، انسان هرگز به سمت تکامل واقعی اش سوق داده نمی شود هر چند که بتواند اوضاع ظاهری را نسبت به گذشته اش بهبود بخشد. به عبارت دیگر با این شرایط انسان اگر چه در ابعاد انسانی خویش حرکت کرده و از محدودیت هایی خلاصی یافته و از این جهت گام بزرگی برداشته ولیکن هنوز با حقیقت انسانی یعنی با آنچه می تواند باشد( آرمانمرد) فاصله زیادی دارد .
     از دیدگاه شهید مطهری، در طول تاریخ، بشر انواع فروکاهش گرایی ها را تجربه کرده مثلاً فرو کاستن حقیقت آدمی به آنچه امثال فروید، یونگ، هابز و ... گفته اند ولیکن اینها تنها و تنها مصیبت ها و فاجعه هایی برای جوامع انسانی به ارمغان آورده و بشر را به سمت پوچی و ناامیدی و هرزگی در سطح وسیع آن (اعم از جنسی، فکری و ...) سوق داده اند و آدمی را از غایت آرمانی که هر انسانی می تواند به آن دست یابد محروم ساخته اند.
     قرآن کریم این نگره تکاملی به زندگی انسان را تایید کرده و از آن به «حیات طیبه» تعبیر می کند: «یا ایها الذین آمنوا إستجیبوا لله و للرسول اذا دعاکم لما یحییکم» (انفال، 24) این حیات، آن چیزی نیست که به مجرد حضور در عالم و تولد در دنیا برای آدمی فراهم شود، زیرا این حیات برای حیوانات و نباتات هم فراهم است. لذا آدمی در حد زندگی حیوانی و نباتی اش، واجد این حیات نمی شود. اینکه «حیات طیبه به او می بخشیم» (نحل، 97) این حیات طیبه به این معنا نیست که «زندگی اش را پاک کنیم، (بلکه) به او زندگی پاکیزه می دهیم. یعنی غیر از این زندگی طبیعی که همسان دیگران است، یک زندگی طیب دارد که دیگران به آن نرسیده اند... در همین دنیا... در حالی که با مردم است، مانند افراد عادی نیست. یک حیات و زندگی طیب دارد که دیگران به آن حیات نرسیده اند» (جوادی آملی، 1370 ، ص 47-46).
     پس انسان باید به دنبال تکاملی باشد که در آن تکامل حیات طیبه به او داده شود و او از این دنیا و حیات حیوانی فاصله بگیرد. در واقع بنا بر نظر شهید مطهری(ره) نه تنها انسان بلکه همه هستی به دنبال یک هدف عینی، معین و دقیق روانند و لزوم رسیدن به آن مقصد، چنین شکلی را برای عالم و انسان اقتضا می کند (نظام احسن)... در واقع عبور درست از معبر و داشتن نقشه، ما را به انسان کامل بودن و زندگی عادلانه و آسوده داشتن در مدینه فاضله می رساند. بدین ترتیب «انسان آن چیزی نیست که آفریده شده است، بلکه آن چیزی است که خودش بخواهد باشد» (مطهری، 1372، ج 2، ص 313). شبیه این سخن را در تعبیر آتی می بینیم که «زندگی یک دوره طولانی سوال و جواب است» که موجب می گردد «تقویم زندگی [هر فرد] به تدریج از «ناشده ها» و «ناکرده ها» به «کرده ها» و «شده ها» منتقل شود» (فرانکل، 1371، ص 113)
     برای رسیدن به این تکامل حتماً نیاز به نقشه و راهنما و به تعبیرعرفانی نیاز به پیر و راهنما ضرورت پیدا می کند.
     مثلاً از دیدگاه شهید مطهری(ره) بعضی دوره های سنی تناسب و موقعیت بسیار بهتری برای شکوفا شدن استعدادها دارد.مثلاً از هفت سالگی تا 30 سالگی دوره بسیار مناسبی است برای شکوفا شدن روح از نظر انواع استعدادهایی مانند استعداد علمی، استعداد دینی و حتی استعداد اخلاقی (مطهری، 1383، ج 22، ص 63). به اعتقاد وی «همین موجود در قرآن مورد بزرگترین نکوهش ها و ملامت ها قرار گرفته است» (مطهری، 1372، ج2، ص 272). «آدمی موجودی بسیار ستمگر و بسیار نادان است» (احزاب، 72)، «نسبت به پروردگارش بسیار ناسپاس است» (حج، 66)، « پس از استغنا طغیان می کند» (علق، 7 و 6)، «حریص و تنگ چشم است» (مطهری، 1372، ج 2، ص 273 ـ 272).
     در نتیجه می توان طبق این اسناد عقلی و نقلی گفت : بین انسان در مقام تعریف، قوه و انسان در مقام تحقق و مصداق و فعل، فاصله وجود دارد. میان انسان واقعی (آن چنان که هست) و انسان حقیقی (آن چنان که باید باشد). البته شهید مطهری(ره) شرط اصلی وصول انسان به کمالاتی که بالقوه دارد را «ایمان» می داند پس انسان حقیقی که خلیفئ الله و مسجود ملائکه و دارنده همه کمالات انسانی است، انسان به علاوه ایمان است نه انسان منهای ایمان. انسان منهای ایمان کاستی گرفته و ناقص است. چنین انسانی حریص، خونریز، بخیل و ممسک است. کافر و پست تر از حیوان است (مطهری، 1372، ج 2، ص 273).
     انسان کامل(آرمانمرد) یعنی انسان نمونه، انسان اعلی است و آرمانشهر یعنی شهری که تجلی خداست و شناختن انسان کامل و مدینه فاضله از دیدگاه اسلام، از آن نظر برای ما مسلمین واجب است که حکم مدل و الگو و سرمشق را دارد؛ بینش انسانی جهانی به نوعی لازمه باور به جامع الاضداد بودن است و وحدت وجودی است و در تمام ادیان به نوعی وجود دارد.
    عضو هیات علمی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی
    

پژوهشگاه علوم انسانی

http://pajoheshgah.persianblog.ir/post/46/

وبلاگ پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی

Institute for Humanities and Cultural Studies


 وبلاگ پژوهشگاه علوم انسانی

سیستم اتوماسیون تغذیه پژوهشگاه

کلیک کنید:

http://freserve.ihcs.ac.ir

 پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی

پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی+آدرس

آدرس پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی

آدرس و تلفن پژوهشگاه علوم انسانی - پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات ...

 

 

عناوین مطالب منتشر شده پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی

 

» آیت اللهی:سایت پژوهشگاه 40 هزار بازدیدکننده دارد :: ۱۳٩٢/٢/۴
» بزرگ ترین آفت روشنفکران ایرانی :: ۱۳٩٢/٢/۴
» روشنفکر فیلسوف، فیلسوف روشنفکر :: ۱۳٩٢/٢/۴
» شروط خواندن فلسفه :: ۱۳٩٢/٢/۴
» فلسفه فرانسوی نمرده است :: ۱۳٩٢/٢/۴
» آیت اللهی: 21 مجله علمی پژوهشی داریم :: ۱۳٩٢/٢/۴
» دکتر مجتهدی: کانت احیاگر فکر فلسفی در غرب است :: ۱۳٩٢/٢/۴
» پژهشگران آلمانی در پژوهشگاه :: ۱۳٩٢/٢/۱
» جدیدترین سخنرانی دکتر تکمیل همایون :: ۱۳٩٢/٢/۱
» رونمایی از 4 کتاب جدید در حوزه مطالعات رسانه :: ۱۳٩٢/۱/٢٩
» بازدید هیئت نخبگان آلمانی از پژوهشگاه :: ۱۳٩٢/۱/٢۴
» پژوهشگاه علوم انسانی :: ۱۳٩٢/۱/۱٧
» رتبه برتر روابط عمومی پژوهشگاه درجشنواره وزارت علوم :: ۱۳٩٢/۱/۱٠
» ترجمه اثر انگلیسی دکتر میری به زبان روسی :: ۱۳٩۱/۱٢/٢۶
» خبرنامه های داخلی پژوهشگاه علوم انسانی :: ۱۳٩۱/۱٢/٢٠
» پژوهشگاه علوم انسانی منتشر کرد :: ۱۳٩۱/۱٢/۱٩
» مناقصه های پژوهشگاه علوم انسانی :: ۱۳٩۱/۱٢/۱۶
» کتاب جدید استاد احد فرامرز قراملکی :: ۱۳٩۱/۱٢/۱۴
» سخنرانی فلسفه دین کانت :: ۱۳٩۱/۱٢/۱۱
» درباره پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی :: ۱۳٩۱/۱٢/٧
» آدرس پژوهشگاه ها :: ۱۳٩۱/۱٢/٧
» آدرس پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی :: ۱۳٩۱/۱٢/٧
» گروه فلسفه برای کودکان و نوجوانان(فبک) :: ۱۳٩۱/۱٢/۵
» سیستم اتوماسیون تغذیه پژوهشگاه :: ۱۳٩۱/۱٢/۱
» Institute for Humanities and Cultural Studies :: ۱۳٩۱/۱۱/۳٠
» وبلاگ پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی :: ۱۳٩۱/۱۱/٢٧
» ضرورت حرکت از تاریخ شفاهی... :: ۱۳٩۱/۱۱/٢۳
» حمید رضا آیت اللهی رئیس پژوهشگاه :: ۱۳٩۱/۱۱/٢٢

 

 

 

  نظرات ()
مطالب اخیر کتابهای فارسی جدید کتابخانه مرکزی لیست عنوان کتابهای جدید فارسی (سری جدید10 تیر 96) پایگاه داده‌های زبان فارسی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی غم‌انگیزترین نامه یک دختر به بابا گفتگو با سرپرست پژوهشگاه علوم انسانی زنده یاد دکتر صادق آئینه وند نسخه الکتریکی مجموعه انسان و فرهنگ مصاحبه دکتر آیینه وند با مهر روحانی: علوم انسانی باید معظلات اجتماعی را حل کند