نویسنده (های) وبلاگ شهرام الف، خبرنگار بدون مرز و با مرز!
آرشیو وبلاگ
      پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی (آدرس پژوهشگاه علوم انسانی # بزرگراه کردستان، نبش خ 64 غربی)
بزرگ ترین آفت روشنفکران ایرانی نویسنده: شهرام الف، خبرنگار بدون مرز و با مرز! - ۱۳٩٢/٢/٤

 

 

بزرگ ترین آفت روشنفکران ایرانی

جدی ترین منتقد فیلسوف فرانسوی در ایران که بود؟

دین و اندیشه - عقاید' ژان پل سارتر' فیلسوف و نویسنده فرانسوی درباره آزادی، انسان محوری، روشنفکری و... از دهه 40 خورشیدی در جامعه روشنفکری ایران گسترش یافت.



به گزارش خبرآنلاین در 50 سال اخیر یکی از چهره های اندیشمند حوزه علمیه که به خوبی توانست آراء روشنفکرانه این فیلسوف فرانسوی را به نقد بکشد، استاد شهید مرتضی مطهری بود.

 

مطهری را باید به درستی یکی از مطرح ترین و جدی ترین منتقدان ژان پل سارتر، فیلسوف فرانسوی، اگزیستانسیالیست، رمان‌نویس، نمایش‌نامه‌نویس و منتقد فرانسوی که 15 آوریل 1906 درگذشت) نامید.

 

استاد در کتاب هایی از جمله: فلسفه اخلاق، آزادی، امامت و رهبری، ماتریالیسیم در ایران، انسان کامل، اسلام ومقتضیات زمان، تکامل اجتماعی انسان و... به نقد اندیشه های این فیلسوف فرانسوی پرداخته است.

 

ژان پل سارتر، فیلسوف اگزیستانسیالیست، رمان‌نویس، نمایش‌نامه‌نویس فرانسوی که 15 آوریل 1906 درگذشت


 

 

نامه به امام خمینی و بزرگترین آفت روشنفکران ایرانی مسلمان

 

استاد مطهری در سال 1356 پس از مرگ دکتر شریعتی در نامه ای به امام خمینی خطر گرایش به افکار سارتر و دورکهیم را یادآور می شود.

 

 مطهری درباره بزرگ‏ترین آفت و خطر احیاگران و روشنفکران ایرانی مسلمان چنین می گوید: «عجبا می‏خواهند با اندیشه‏هایی که چکیده‏ی افکار مستشار وزارت مستعمرات فرانسه در شمال آفریقا و سرپرست مبلغان مسیحی در مصر و افکار یهودی ماتریالیست و اندیشه‏های ژان پل سارتر اگزیستانسیالیست ضد خدا و عقاید دورکهایم، جامعه‏شناس ضد مذهب، اسلام نوین بسازند»

 

نقد تفکر انسان محوری، آزادی و روشنفکری

 

برخی از فیلسوفان اگزیستانسیالیست، نظیر ژان پل سارتر، آزادی را مهم ترین ارزش دانسته اند. سارتر انسان را موجودی محکوم به آزادی می داند که هیچ عاملی نمی تواند وی را از این محکومیت رها سازد. از نظر سارتر، آدمی برای حفظ آزادی خود باید از برخی وابستگی ها دوری جوید، زیرا تعلقاتی مانند اعتقاد به خدا آدمی را از آزادی محروم می سازد.

 

استاد مطهری در نقد دیدگاه سارتر می نویسد:

 

«تعلق یک موجود به غایت و کمال نهایی خودش، برخلاف نظر آقای سارتر، «از خود بیگانه شدن» نیست، بیشتر در خود فرو رفتن است، یعنی پیش تر «خود، خود شدن» است. آزادی اگر به این مرحله برسد که انسان حتی از غایت و کمال خودش آزاد باشد، یعنی حتی از خودش آزاد باشد، این نوع آزادی از خودبیگانگی می آورد، این نوع آزادی است که بر ضد کمال انسانی است. آزادی اگر بخواهد شامل کمال موجود باشد، یعنی شامل چیزی که مرحله ی تکاملی آن موجود است، به این معنا که من حتی از مرحله ی تکاملی خودم آزاد هستم، مفهومش این است که من از «خود» کامل ترم و «خود» ناقص ترِ من از «خود» کامل ترِ من، آزاد است. این آزادی بیشتر انسان را از خودش دور می کند تا این وابستگی. در این مکتب میان وابستگی به غیر و بیگانه، با وابستگی به خود - یعنی وابستگی به چیزی که مرحله ی کمال خود است - تفکیک نشده است.»

 

آقایان اگزیستانسیالیست بین هدف و وسیله اشتباه کرده اند

اشکال دیگری که استاد بر این مکاتب وارد می کند این است که این ها بین هدف و وسیله خلط کرده اند:

«آقایان اگزیستانسیالیست بین هدف و وسیله اشتباه کرده اند. آزادی برای انسان کمال است ولی آزادی «کمال وسیله ای» است نه «کمال هدفی»؛ هدف انسان این نیست که آزاد باشد، ولی انسان باید آزاد باشد تا به کمالات خودش برسد، چون آزادی یعنی اختیار، و انسان در میان موجودات تنها موجودی است که خود باید راه خود را انتخاب کند و حتی به تعبیر دقیق تر خودش باید خودش را انتخاب کند.»

اشکال دیگری که استاد ذکر می کنند این است که: «آزادی که آنها می گویند اساسا مفهوم ندارد و صددرصد غلط است؛ زیرا برابر با آزادی است که اشاعره می گفتند و می خواستند ثابت کنند اراده ی انسان کاملاً آزاد و بی ارتباط به همه چیز است... حداکثر معنای این حرف این است که هیچ عاملی مقصّر بدبختی من نیست، من اگر بدبخت شدم خودم مقصر هستم. ولی آیا معنای این، مسؤولیت در برابر دیگران هم هست که بگویم من در انتخاب خود مسؤولم چیزی را انتخاب کنم که به نفع دیگران هم باشد؟

از این رو لازمه ی این فلسفه، هرج و مرج (آنارشیسم) اخلاقی، بی تعهدی و نفی هرگونه مسؤولیت است.»

 

نقد نگاه سارتر به تاریخ

 

استاد مطهری با توجه به افکار جدید، توانست روند تاریخ را با توجه به اصل علیت تبیین کند. در این نوشتار که کنار آرای استاد به دیدگاه های برخی افراد برجسته مانند هگل و مارکس و به گونه ای مفصل تر به دیدگاه فیلسوف فرانسوی و نماینده مهم مکتب اگزیستانسیالیسم؛ سارتر پرداخته شده، به این مهم توجه می شود که ارزش مطالعه و بررسی تاریخ چیست و بر چه اصولی استوار است.

استاد مطهری در ارایه تفکر خود با وجود آن که به سنن و قوانین تاریخی و جریان ثابت اصل علیت تاکید داشت، به بسیاری از دغدغه های افراد طرفدار آزادی در جهان پاسخ مثبت داد. بررسی ها نشان می دهد او در عین حال که توانست از عهده تبیین منطقی جریان اصل علیت در تاریخ برآید و نوعی ضابطه و قانونمداری را در روند تاریخی به اثبات رساند، این امکان را یافت که بر اختیار و آزادی انسان در تعیین سرنوشت خویش تاکید کند. کاری که به جرات بنا به اظهار نظر بسیاری مانند آن چه سارتر بدان تاکید می کند، مارکسیسم نتوانست آن را به انجام برساند. شاید اغراق نباشد که بگوییم نارسایی افکار افرادی مانند سارتر که برای حفظ آزادی و اختیار انسان به ناچار در افکار خود زمینه های فروکاست نقش علیت در تاریخ را فراهم آوردند، در اندیشه های شیعی استاد به خوبی ترمیم شده است.

 

 

پژوهشگاه علوم انسانی

http://pajoheshgah.persianblog.ir/post/46/

وبلاگ پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی

Institute for Humanities and Cultural Studies


 وبلاگ پژوهشگاه علوم انسانی

سیستم اتوماسیون تغذیه پژوهشگاه

کلیک کنید:

http://freserve.ihcs.ac.ir

 پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی

پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی+آدرس

آدرس پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی

آدرس و تلفن پژوهشگاه علوم انسانی - پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات ...

 

 

عناوین مطالب منتشر شده پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی

 

» روشنفکر فیلسوف، فیلسوف روشنفکر :: ۱۳٩٢/٢/۴
» شروط خواندن فلسفه :: ۱۳٩٢/٢/۴
» فلسفه فرانسوی نمرده است :: ۱۳٩٢/٢/۴
» آیت اللهی: 21 مجله علمی پژوهشی داریم :: ۱۳٩٢/٢/۴
» دکتر مجتهدی: کانت احیاگر فکر فلسفی در غرب است :: ۱۳٩٢/٢/۴
» پژهشگران آلمانی در پژوهشگاه :: ۱۳٩٢/٢/۱
» جدیدترین سخنرانی دکتر تکمیل همایون :: ۱۳٩٢/٢/۱
» رونمایی از 4 کتاب جدید در حوزه مطالعات رسانه :: ۱۳٩٢/۱/٢٩
» بازدید هیئت نخبگان آلمانی از پژوهشگاه :: ۱۳٩٢/۱/٢۴
» پژوهشگاه علوم انسانی :: ۱۳٩٢/۱/۱٧
» رتبه برتر روابط عمومی پژوهشگاه درجشنواره وزارت علوم :: ۱۳٩٢/۱/۱٠
» ترجمه اثر انگلیسی دکتر میری به زبان روسی :: ۱۳٩۱/۱٢/٢۶
» خبرنامه های داخلی پژوهشگاه علوم انسانی :: ۱۳٩۱/۱٢/٢٠
» پژوهشگاه علوم انسانی منتشر کرد :: ۱۳٩۱/۱٢/۱٩
» مناقصه های پژوهشگاه علوم انسانی :: ۱۳٩۱/۱٢/۱۶
» کتاب جدید استاد احد فرامرز قراملکی :: ۱۳٩۱/۱٢/۱۴
» سخنرانی فلسفه دین کانت :: ۱۳٩۱/۱٢/۱۱
» درباره پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی :: ۱۳٩۱/۱٢/٧
» آدرس پژوهشگاه ها :: ۱۳٩۱/۱٢/٧
» آدرس پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی :: ۱۳٩۱/۱٢/٧
» گروه فلسفه برای کودکان و نوجوانان(فبک) :: ۱۳٩۱/۱٢/۵
» سیستم اتوماسیون تغذیه پژوهشگاه :: ۱۳٩۱/۱٢/۱
» Institute for Humanities and Cultural Studies :: ۱۳٩۱/۱۱/۳٠
» وبلاگ پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی :: ۱۳٩۱/۱۱/٢٧
» ضرورت حرکت از تاریخ شفاهی... :: ۱۳٩۱/۱۱/٢۳
» حمید رضا آیت اللهی رئیس پژوهشگاه :: ۱۳٩۱/۱۱/٢٢

  نظرات ()
مطالب اخیر کتابهای فارسی جدید کتابخانه مرکزی لیست عنوان کتابهای جدید فارسی (سری جدید10 تیر 96) پایگاه داده‌های زبان فارسی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی غم‌انگیزترین نامه یک دختر به بابا گفتگو با سرپرست پژوهشگاه علوم انسانی زنده یاد دکتر صادق آئینه وند نسخه الکتریکی مجموعه انسان و فرهنگ مصاحبه دکتر آیینه وند با مهر روحانی: علوم انسانی باید معظلات اجتماعی را حل کند