نویسنده (های) وبلاگ شهرام الف، خبرنگار بدون مرز و با مرز!
آرشیو وبلاگ
      پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی (آدرس پژوهشگاه علوم انسانی # بزرگراه کردستان، نبش خ 64 غربی)
روشنفکر فیلسوف، فیلسوف روشنفکر نویسنده: شهرام الف، خبرنگار بدون مرز و با مرز! - ۱۳٩٢/٢/٤

 

روشنفکر فیلسوف، فیلسوف روشنفکر

ترجمه: آیدا فریدی: (François-Marie d’Arouet) ۱۷۷۸-۱۶۹۴ معروف به ولتر نویسنده و فعال اجتماعی‌ای است که نقشی بی‌بدیل در قرن هجدهم در خلق جنبش روشنفکری بازی کرد. تا جایی که قرن هجدهم را قرن ولتر نامیده‌اند.



 فرانسوا ماری آروئه
(François-Marie d’Arouet) ۱۷۷۸-۱۶۹۴ معروف به ولتر نویسنده و فعال اجتماعی‌ای است که نقشی بی‌بدیل در قرن هجدهم در خلق جنبش روشنفکری بازی کرد. تا جایی که قرن هجدهم را قرن ولتر نامیده‌اند. در مرکز کاری وی تعریفی جدید از فلسفه و فیلسوف وجود داشت؛ ولتر بر درک مدرن این دو مولفه تاثیر گذاشت. در دوره‌ای که او هنوز به‌عنوان فیلسوفی با مفهوم مدرن آن معرفی نشده بود اما در نمایشنامه‌ها، داستان‌ها و شعرهایش رد پایی از یک فیلسوف با سبکی خاص دیده می‌شد. او درحقیقت بسیاری از نوشته‌های نقدگونه خودش را در مقابله با برخی ادعاهای فلسفی فیلسوف‌هایی مانند لایبنیتس، مالبرانش و دکارت نوشت.
به هرحال او یک مدافع پرقدرت مفهوم علوم طبیعی بود و در مقابل تحقیقات فلسفی بیهوده ایستادگی کرد. به تعریف دیگر این تمایز جدید میان علم و فلسفه بود که ولتر برای اثبات آن وارد جنگی پرقدرت شد که در کمپین‌های عمومی به راه افتاد و بعد از آن ولتر برای مقابله با دشمن ادراک یعنی کوته‌فکری و خرافه‌پرستی فلسفه مدرن را پیش کشید که متعاقبا دنبال شد.
 
زندگی ولتر: فیلسوف به‌عنوان منتقد
و فعال اجتماعی
ولتر در میان‌سالی و در آغاز، خود را با عناوین فلسفه و فیلسوف معرفی کرد. اثر او نامه‌های فلسفی در سال ۱۷۳۴ وقتی که ۴۰ سالش بود، منتشر شد که نقطه عطفی در دگرگونی‌های فلسفی شد. قبل از این تاریخ، زندگی ولتر در هیچ دوره‌ای به این اندازه او را به سوی سرنوشت فلسفی‌اش سوق نداد. گرایش بعدی او به سوی ادبیات و آزادی اجتماعی راه‌هایی بودند که بعدها هویت فلسفی او را ساختند.
 
سال‌های اولیه زندگی ولتر ۱۶۹۴ تا ۱۷۲۶
فرانسیس ماری آروئه سال ۱۶۹۴ متولد شد. چهارمین فرزند از پنج فرزند خانواده‌ای ثروتمند. بعدها با همسرش که او نیز از خانواده‌ای اشرافی بود، ازدواج کرد.
 با این ازدواج که یک طرف آن خانواده‌ای اشرافی بود و سمت دیگر آن خانواده‌ای سنتی و فرانسوی با ثروت بسیار و دارای نفوذ در دربار سلطنتی، خانواده‌ای تشکیل شد از طبقه نخبه در فرانسه دوره لویی چهاردهم. خانواده‌ای که ولتر از سوی آن طرفداری سیاسی می‌شد. در کنار این حمایت، انجمن و فرقه مذهبی عیسویون هم بود که از آن طریق ولتر توانست کرسی تدریس در دانشگاه را به دست بیاورد. پدر ولتر همزمان با وی در فرهنگ و ادبیات فعال و در پاریس در کاخ ورسای نفوذ و اعتبار داشت، وی مقدمه‌ای بر «نامه‌های فلسفی» ولتر نوشت. او که مشتاق پیوستن به این اثر پسرش بود، آن زمان هنوز از رسوایی و بدنامی‌ای که بعدها به ولتر نویسنده نسبت داده شد ناامید نشده بود. ولتر از ابتدای جوانی تمایل به رقابت با ایده‌های مولیر نمایشنامه‌نویس و راسین داشت و آرزوی نمایشنامه‌نویس شدن؛ چیزی که پدرش به‌شدت با آن مخالفت می‌کرد و بیشتر آرزو داشت که ولتر جوان را در مقام‌های اجتماعی ببیند؛ در ابتدا به‌عنوان دانشجوی حقوق سپس به‌عنوان وکیل و در آخر به‌عنوان دبیر و سیاستمدار فرانسوی دربار. اما ولتر نتوانست خواسته‌های پدرش را برآورده کند.
او در هر بخشی که وارد می‌شد پستش را در همان بخش رها می‌کرد و گاه این ترک در میانه رسوایی پیش می‌آمد. فرار از وظایفی که مسئولیت‌های اجتماعی‌اش برای ولتر ایجاد می‌کرد از او فردی گوشه‌گیر و افسارگسیخته ساخت که پایبند به مذهب نبود.
در دوره متزلزل فرهنگی میان سلطنت لویی چهاردهم و پانزدهم ولتر هویت دیگری از خود بجا گذاشت اما با وجود هوش و طبع افسانه‌ای او مشکلاتی سر راهش به‌عنوان یک چهره مردمی در حوزه ادبیات وجود داشت که ولتر آموخت چگونه با وجود رسوایی‌های پیش آمده از حمایت برخوردار شود.

 زندگی ولتر در انگلیس
اگر ولتر گاهی به‌عنوان فیلسوفی انگلیسی معرفی می‌شود به دلیل تبعید کوتاه او به انگلیس بین سال‌های۲۹-۱۷۲۶ بود که برخی افکار او شکل گرفت. قبل از آن به دلیل شعری که ولتر ضدفیلیپ دوم، از خاندان اورلئان سرود در باستیل زندانی شد. همین فرد که از اشراف بود بعدها ولتر را به بدنامی و رسوایی متهم کرد و در مقابل ولتر که تحت‌تعقیب بود گزینه ترک کشورش را برای مدتی محدود انتخاب کرد تا چهره خودش را حفظ کند. در بهار ۱۷۲۶ ولتر پاریس را به مقصد انگلیس ترک کرد و در این دوره بود که تحول ولتر به سوی فلسفه آغاز شد. در انگلستان بود که ولتر جاناتان سوئیفت، الکساندر پوپ و جان‌گی نویسنده را که هر سه در ابتدای تجربه خلق فرم‌های ادبی مانند رمان و تئاتر بودند، ملاقات کرد. سفرهای گالیور اثر سوئیفت که تنها چند ماه بعد از رسیدن ولتر به انگلیس ظاهر شد، یکی از معروف‌ترین نمونه‌های نوشتاری است که در نتیجه ترکیب نوشتار و نقد سیاسی به وجود آمد.
بعد از آن لرد بولینگ بروک به‌عنوان یکی از نمایندگان مکتب عقل اولین ایده نشریه سیاسی هنرمند را پیش کشید. بولینگ بروک جزو افرادی بود که مناظرات مذهبی را زنده نگه می‌داشت و این مناظرات که با جدل‌گویی و جدل‌نویسی دربارة تثلیث و ماهیت کلیسا آموخته می‌شود، بازار بحث و جدل را پنجاه سال در انگلیس گرم نگه داشت و به مباحث بی‌پرده‌ای دامن زد که لازم بود در جاهای دیگر اروپا زیرزمینی باشد.
نشریه «هنرمند» سکوی عمومی حزب محافظه‌کار علیه حزب هیگ که حزب اغنیا و ثروتمندان انگلستان بود محسوب می‌شد؛ «هنرمند» به ایجاد روزنامه‌نگاری سیاسی انگلیس در یک شیوه جدی کمک کرد و سه سال بعد ولتر به حزب بولینگ بروک پیوست. ولتر خود را به حزب بولینگ بروک منحصر نکرد.
بعد از این حزب، اتصال اولیه او در انگلستان فرد بازرگانی بود که ولتر را به بخش دیگری از لندن معرفی کرد که کاملا این بخش از زندگی ولتر متفاوت از زمانی بود که او در حزب روشنفکران بود و درواقع حزب جدیدی که ولتر جذب آن شده بود در مقابل حزب قبلی قرار می‌گرفت.  این حزب همچنین شامل چهره‌هایی مثل نیوتن می‌شد و عده‌ای که به آنها نیوتنی‌ها که طرفدار نیوتن بودند می‌گفتند. اگرچه قبل از اینکه ولتر بتواند نیوتن را ببیند او درگذشت اما توانست ملاقاتی با خواهر او داشته باشد، وی قانون سیب نیوتن را آموخت که در معروف‌شدنش تاثیر بسیاری گذاشت.
ولتر تا زمانی در انگلستان بود که توانست به آن زبان تسلط پیدا کند و مقاله‌ها و حتی قصه‌هایی به این زبان بنویسد، او درواقع خودش را در نوشتن به این زبان فروبرد. در این سال‌ها ولتر همچنین از هلند دیدن کرد و ارتباط‌های مهمی با ناشران و روزنامه‌نگارها داشت.
 
آغاز فلسفه ولتر
زمانی که فرانسه در سال ۱۷۲۹ رسما با ورود دوباره ولتر به فرانسه موافقت کرد او در شرایط مالی بدی بود و از لحاظ سلطنتی اجازه ورود به کاخ را نداشت اما همچنان یک متفکر و نویسنده متفاوت بود که بدون‌شک در آن زمان شعر پرآب‌وتابی در رثای فرانسه گفته بود که توانست حمایت مالی و سیاسی خود را دوباره احیا کند. شاید سخنی بیهوده به نظر برسد اگر گفته شود ولتر زمانی که در انگلیس بود از هیبت شاعر به فیلسوف تغییر هویت داد. این دو وجهه از شخصیت ولتر روشنفکر همواره در یکدیگر آمیخته بود و او هیچ‌گاه دوره‌ای به‌عنوان منحصرا شاعر یا منحصرا فیلسوف را تجربه نکرد.
همچنین رابطه ولتر با دختر یکی از حامیان مالی خود عمیقا در زندگی او تاثیر گذاشت. ماری دوشس ۲۹ ساله که ولتر در بهار ۱۷۳۳ با او آشنا شد زنی فاضل بود. پدرش بارون برتیول یک گروه با گردهمایی‌های منظم به راه انداخت که ولتر و دخترش عضوی از این گروه بودند. ماری در آن دوران از تحصیلاتی برخوردار شده بود که در آن زمان برای دختران غیرمعمول بود. یونانی، لاتین و ریاضی می‌دانست و زمانی که ولتر در سال ۱۷۳۳ به او پیوست، زنی مطلع و روشنفکر محسوب می‌شد که می‌توانست مقالاتی راجع به فلسفه طبیعی بنویسد و در حال کامل‌کردن ترجمه فرانسوی اصول ریاضی نیوتن بود. هوش و روشنگری او و سرزندگی ذاتی‌اش با یکدیگر ممزوج بود و همین ولتر را شیفته او می‌کرد. طی ۱۷۳۴ زمانی که این ازدواج شکل گرفت تا ۱۷۴۹ زمانی که ماری در زایمان خود جان باخت دورانی شکل گرفت که ولتر و ماری به‌عنوان چهره‌هایی فلسفی شناخته شدند؛ تاریخ روشنگری تا قبل از ۱۷۴۹ و مرگ ماری خیلی دقیق‌تر تاریخ جهد روشنفکری این زوج را نشان می‌دهد.

فلسفه روشنگری ولتر
میراث فلسفی ولتر سرانجام به‌عنوان یک دکترین و ایده‌ای اصیل شناخته شد و ثابت ماند. تمام خواص فلسفی‌ای که او به کار گرفت و راهی که در مسیر فلسفی خود طی کرد به‌عنوان فلسفه روشنگری شناخته شد. شخصیت ولتر، زمانی به بهترین نحو توصیف خواهد شد که از او بیشتر به‌عنوان مجموعه‌ای از خرد ذاتی و هدایتگری یاد کرد تا شخصی که دارای دکترین و اصول فلسفی است. با این حال دیگران در ولتر هر دو وجه از فردی را یافتند که شیفته فلسفه است، فلسفه‌ای خاص که منسوب به او شد.
 
آزادی‌خواهی
در مرکز و محوریت کشمکش‌های ولتر درک او از آزادی هم بخشی از کار روشنگری او محسوب می‌شود.
در سال ۱۷۳۴ به‌دنبال رسوایی‌ای که نامه‌های فلسفی به راه انداخت، ولتر نشانه‌های متافیزیک را نوشت اما آن را نیمه‌کاره رها کرد که آن هم کاوشی پرسش‌گونه بود از آزادی بشری که به صورت طرحی فلسفی و به‌عنوان بحثی محوری در مجادله‌های فلسفی اروپای آن زمان وارد شد. این نوشته به سرعت به متفکرانی چون هابس و لایبنیتس زمانی که با پرسش متریالیسم در کشمکش بودند، ارجاع داده شد. جبرگرایی و هدف خوشبختی بحث‌های بزرگی بودند که آن زمان میان ساموئل کلرک و لایبنیتس در جریان بود. قبلا اشاره شد که مبانی فلسفی طبیعی نیوتن در ولتر تاثیر گذاشت و به دنبال این تاثیر بود که ولتر تلاش کرد از طریق به‌کارگیری مبانی عقل و منطق وجود ذات بشری و آیین حکومت کیهان و گیتی را بشناسد. برای ولتر بشریت ماشین جبرگرایانه ماده و حرکت که برگرفته از قانون تحرک نیوتن است، محسوب نمی‌شود، اما از طرفی به وسیله قوانین انعطاف‌ناپذیر مهار و اخلاقیاتش محکم شده و ثبات می‌یابد. طبق نظرات ولتر در جامعه باید با ایجاد عدالتی قابل‌قبول که محکوم و جبران کند به اخلاق پرداخت. با این شیوه می‌توان انسان‌ها را به‌مبارزه بر ضدخودخواهی و تمایلات‌شان هدایت کرد. ولتر معتقد است که با آگاهی از وجود بدی، می‌توان بر این آگاهی امید به تغییر در جهت مثبت را قرار داد. برای باقی ماندن در ذهنیت عینی از انسان باید روابط اجتماعی را بر مبنای اخلاقی طبیعی بنا کرد تا آزادی اخلاقی برای هر شخص با تبعیت از قانون ایجاد شود. ولتر از اخلاق طبیعی دفاع می‌کند اما به ماوراءالطبیعه اعتقادی ندارد. او از آزادی دفاع می‌کند و معتقد است که فرد روشنفکر به مجموعه‌ای از شناخت‌ها رسیده، ولی در عین حال از ذهنیاتش برای انتقادکردن از این شناخت‌ها استفاده می‌کند. او در بحث آزادی خواهی معتقد به مفهوم عینی انسان است. در مبحث اخلاق از نظر او باید به خدا اعتقاد داشت و باید این اعتقاد را برای آن که ارزش‌های اخلاقی مورد احترام واقع شود، در دیگران ایجاد کرد. در بخش شکاکیت اشاره می‌کند که فرد از وجود بدی آگاه است ولی بر این آگاهی، باید امید به تصحیح خطا و بهتر شدن را قرار داد؛ او خارج از محدودیت‌های زمینی، توقعات اخلاقی را لازم می‌داند.
   برگرفته از وب‌سایت دانشنامه فلسفی دانشگاه استنفورد

 

پژوهشگاه علوم انسانی

http://pajoheshgah.persianblog.ir/post/46/

وبلاگ پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی

Institute for Humanities and Cultural Studies


 وبلاگ پژوهشگاه علوم انسانی

سیستم اتوماسیون تغذیه پژوهشگاه

کلیک کنید:

http://freserve.ihcs.ac.ir

 پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی

پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی+آدرس

آدرس پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی

آدرس و تلفن پژوهشگاه علوم انسانی - پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات ...

 

 

عناوین مطالب منتشر شده پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی

 

» آیت اللهی: 21 مجله علمی پژوهشی داریم :: ۱۳٩٢/٢/۴
» دکتر مجتهدی: کانت احیاگر فکر فلسفی در غرب است :: ۱۳٩٢/٢/۴
» پژهشگران آلمانی در پژوهشگاه :: ۱۳٩٢/٢/۱
» جدیدترین سخنرانی دکتر تکمیل همایون :: ۱۳٩٢/٢/۱
» رونمایی از 4 کتاب جدید در حوزه مطالعات رسانه :: ۱۳٩٢/۱/٢٩
» بازدید هیئت نخبگان آلمانی از پژوهشگاه :: ۱۳٩٢/۱/٢۴
» پژوهشگاه علوم انسانی :: ۱۳٩٢/۱/۱٧
» رتبه برتر روابط عمومی پژوهشگاه درجشنواره وزارت علوم :: ۱۳٩٢/۱/۱٠
» ترجمه اثر انگلیسی دکتر میری به زبان روسی :: ۱۳٩۱/۱٢/٢۶
» خبرنامه های داخلی پژوهشگاه علوم انسانی :: ۱۳٩۱/۱٢/٢٠
» پژوهشگاه علوم انسانی منتشر کرد :: ۱۳٩۱/۱٢/۱٩
» مناقصه های پژوهشگاه علوم انسانی :: ۱۳٩۱/۱٢/۱۶
» کتاب جدید استاد احد فرامرز قراملکی :: ۱۳٩۱/۱٢/۱۴
» سخنرانی فلسفه دین کانت :: ۱۳٩۱/۱٢/۱۱
» درباره پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی :: ۱۳٩۱/۱٢/٧
» آدرس پژوهشگاه ها :: ۱۳٩۱/۱٢/٧
» آدرس پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی :: ۱۳٩۱/۱٢/٧
» گروه فلسفه برای کودکان و نوجوانان(فبک) :: ۱۳٩۱/۱٢/۵
» سیستم اتوماسیون تغذیه پژوهشگاه :: ۱۳٩۱/۱٢/۱
» Institute for Humanities and Cultural Studies :: ۱۳٩۱/۱۱/۳٠
» وبلاگ پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی :: ۱۳٩۱/۱۱/٢٧
» ضرورت حرکت از تاریخ شفاهی... :: ۱۳٩۱/۱۱/٢۳
» حمید رضا آیت اللهی رئیس پژوهشگاه :: ۱۳٩۱/۱۱/٢٢

  نظرات ()
مطالب اخیر کتابهای فارسی جدید کتابخانه مرکزی لیست عنوان کتابهای جدید فارسی (سری جدید10 تیر 96) پایگاه داده‌های زبان فارسی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی غم‌انگیزترین نامه یک دختر به بابا گفتگو با سرپرست پژوهشگاه علوم انسانی زنده یاد دکتر صادق آئینه وند نسخه الکتریکی مجموعه انسان و فرهنگ مصاحبه دکتر آیینه وند با مهر روحانی: علوم انسانی باید معظلات اجتماعی را حل کند