نویسنده (های) وبلاگ شهرام الف، خبرنگار بدون مرز و با مرز!
آرشیو وبلاگ
      پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی (آدرس پژوهشگاه علوم انسانی # بزرگراه کردستان، نبش خ 64 غربی)
خــانه ای بر مـوج نویسنده: شهرام الف، خبرنگار بدون مرز و با مرز! - ۱۳٩٢/٢/٢٢

 

خــانه ای بر مـوج
اندیشه دینی که براساس نظام و سنتهای حاکم بر هستی و با توجه به حقیقت و سرشت واحد بشری تنظیم شده است؛ هم مبانی اخلاق حقیقی‌اند و هم دستورات اخلاقی حقیقت ملکوتی و باطنی دارند و رعایت یا عدم رعایت این دستورات در عینیت زندگی و حیات فردی و اجتماعی و حتی در هستی اثر می‌گذارد.
 
 

شبکه ایران/ عنوان این مقاله از حدیث حضرت مسیح(ع) گرفته شده که درباره فنای دنیا فرموده‌اند که آدم عاقل بر موج خانه نمی‌سازد (میزان الحکمه جلد 10 موعظه ها)
برخی در تحلیل مبانی اخلاق معتقدند که اخلاق امری است اعتباری و چنین تحلیل می‌کنند که:
«اخلاق به عنوان اصول رفتاری، مفهومی است اعتباری همچون «زمان» و «زندگی» که تابع زمان و مکان است و در نتیجه نمی‌توان تعریف جامعی از آن به دست داد. ‌ای بسا که بسیاری از ارزش‌های رفتاری یک جامعه در نزد دیگر جوامع مذموم است و یا ویژگی‌هایی که در دوره‌ای خاص بسیار معتبر بوده‌اند پس از گذشت ایامی چند اعتبارشان را از دست می‌دهند، زیرا زندگی که اخلاق از اجزای تشکیل‌دهنده آن است پیوسته براساس دستاوردهای بشری و عقل نوین تعریفی تازه می‌یابد و چون جزء تابع کل است، بنابراین اخلاق نیز خود را با زندگی وفق می‌دهد، زیرا در غیر این صورت کیفیتی بی‌اثر و دست و پاگیر می‌شود.



روزگاری بود مردم فرهیخته آتن که قاتق نانشان اندیشه‌های ناب بود و از میانشان اکابر تاریخ تفکر مانند افلاطون و ارسطو برخاستند، از عقایدی پیروی می‌کردند که امروزه کاملاً خنده‌آور است، آنان برای حفظ اصول اخلاقی خود جان می‌دادند و جان می‌ستاندند، ولی امروزه ساده لوح‌ترین افراد نیز آن باورها را به سخره می‌گیرد.»
جان کلام این تحلیل که تیشه بر ریشه اخلاق به‌ویژه در اندیشه دینی و اندیشمندان مسلمان می‌زند این است که اخلاق امری است اعتباری؟
شاید برای کسانی این کلمه اعتباری، باری نداشته باشد و حال آن‌که اگر تعریف آن را بدانیم آنگاه به تباهی چنین برداشتی از اخلاق پی می‌بریم.
اعتباری عبارت است از اموری که ما به ازای عینی و خارجی نداشته باشد گرچه در برابر امور حقیقی نیست و این یعنی شکستن همه پایه‌های اخلاق!
زیرا در این صورت معیار تعیین اصول رفتاری انسان به دامن اومانیسم و زمان و مکان وانهاده می‌شود و چنین است که معیارهایی چون سود و لذت و منفعت شخصی صحنه گردان می‌شوند و می‌بینید چه آشوبی در عینیت زندگی ایجاد می‌شود که همجنس‌گرایی هم اخلاقی می‌گردد! لشکر کشی و میلیتاریزم سلطه گران توجیه و قاچاق زن و کودک، تجارت! نامیده می‌شود.
زیرا به قول معتقدین اخلاق اعتباری، اخلاق پیوسته تابعی از متغیر زمان و مکان است و پیوسته براساس دستاوردهای بشری و عقل نوین تعریفی تازه می‌یابد! این است چهره حقیقی مبنای اعتباری در اخلاق. اما آیا حقیقت این است و اخلاق ما به ازای حقیقی و خارجی ندارد؟
پاسخ قاطعانه منفی است زیرا در اندیشه دینی که براساس نظام و سنتهای حاکم بر هستی و با توجه به حقیقت و سرشت واحد بشری تنظیم شده است؛ هم مبانی اخلاق حقیقی‌اند و هم دستورات اخلاقی حقیقت ملکوتی و باطنی دارند و رعایت یا عدم رعایت این دستورات در عینیت زندگی و حیات فردی و اجتماعی و حتی در هستی اثر می‌گذارد.
اما مبنای اخلاق در اندیشه دینی عبارتند از:
1- ایمان به خدا
اولاً تردیدی نیست که خداوند حقیقتی انکار نکردنی است و هیچ‌کس نمی‌تواند حاکمیت خداوند بر هستی را انکار کند گرچه توصیف‌ها متفاوت است. چنین است که قرآن می‌فرماید: افی الله شک آیا در وجود خدا شکی هست؟!1
بدون خدا هستی سرد و بی‌حساب است و اخلاق هم پایه‌ای ندارد. آنجا که بصر نیست چه خوبی و چه زشتی
داستایوفسکی‌نویسنده رمان معروف جنایت و مکافات می‌گوید: اگر خدا نباشد همه چیز مجاز است و هیوم فیلسوف نهیلیست بی‌خدا نیز در دل چیزی دیگر پنهان می‌داشت.
نویسنده بزرگان فلسفه درباره‌اش نوشته است: از میان تمام احتمالات، آن‌که به نظر وی نزدیکتر به یقین می‌آمد، تصور دنیایی منظم تحت اراده هنرمندی مدبر بود. «از خود می‌پرسم که علت این تصور چیست؟ و نمی‌خواهم بدانم؛ آنچه می‌دانم این است که خدایی وجود دارد»2
استاد مطهری می‌نویسد: «خداشناسی سنگ اول بنای آدمیت است و انسانیت و آدمیت و اخلاق بدون شناختن خدا معنا ندارد؛ یعنی هیچ امر معنوی بدون این‌که یک سلسله معنویات پایش به میان بیاید معنا ندارد. این‌ها دیگر حرف مفت است که کسی بیاید به نام انسانیت (منادی اخلاق باشد) من منطقی را احمقانه‌تر از منطق برتراند راسل نمی‌بینم. این مرد فکرش فکر مادی است. دائماً می‌گوید بیایید به خاطر انسانیت چنین کنید وقتی که پایه‌ای در روح بشر نباشد چرا انسانیت؟
به من چه مربوط؟ آن انسان در مقابل من مانند درخت یا گوسفند است (این اخلاق) پایه و اساس ندارد و نمی‌تواند داشته باشد» (مجموعه آثار جلد 22 ص511)
2- پایه دوم اخلاق: ارزش انسان
با مقایسه انسان با دیگر موجودات در می‌یابیم که انسان تفاوت و امتیازات متعالی دارد که از او رفتار دیگری انتظار می‌رود. انسان در 4 چیز با حیوانات مشترک است، هوش، حافظه، احساسات و حواس و چند مورد امتیاز دارد تفکر، تعقل، وجدان، اراده و انتخاب، و وجدان و روح متعالی که نفخت فیه من روحی3
و این‌ها همه توقعی دیگر از انسان را پایه می‌ریزد که اخلاقی دیگر را می‌طلبد و نمی‌تواند مانند حیوانات در حد غریزه زیست کند و بلکه باید به قله وظیفه ارتقا یابد و این ویژگیها اعتباری نیست.
3- پایه سوم اخلاق قانونمندی و نظام حاکم بر هستی است و این هم اعتباری نیست زیرا هم می‌دانیم که این قانونمندی جدی است وگرنه علم پیشرفت نمی‌کرد و هرج و مرج حاکم بود. رشد علم متوقف می‌شد زیرا کار علم کشف این قانونمندی‌ها و بهره‌مندی از آنهاست. دانشمندان زیادی درباره پیوستگی در عالم هستی سخن گفته‌اند و هم‌اکنون می‌بینیم که چگونه رفتارهای انسانی در تباهی طبیعت، تخریب‌هایی ایجاد کرده است. اما در بینش دینی این مسئله یک حقیقت بی‌تردید است که عملکرد انسان، خشکی و دریا را به تباهی و فساد کشیده است. چنانکه در قرآن می‌خوانیم؛ ظهر الفساد فی البر و البحر بما کسبت ایدی الناس4
و چنین است که مرحوم نراقی در کتاب جامع السعادات، بابی درباره تاثیر اعمال در حقیقت آدمی گشوده و در این کتاب گرانسنگ اخلاقی ضمن بحثی مفصل می‌گوید اصلاً عمل آدمی نفس جزای اوست. او می‌نویسد: هیات‌های نفسانی به تدریج قوت می‌گیرد و به صورت ملکه‌ای تمثل پیدا می‌کنند و در عالم باطن و ملکوت، صورتی مناسب همان رفتار می‌یابند.
وی آیات قرآن را هم دلیل می‌آورد که « انما تجزون ما کنتم تعملون »5 شما همانچه انجام می‌دهید پاداش می‌گیرید
نه با نتیجه همان عمل زیرا آیه نمی‌فرماید بما کنتم تعملون بلکه می‌فرماید ما کنتم تعملون. (دقت کنید)6
آیاتی دیگر مانند فمن یعمل مثقال ذره خیرا یره و من یعمل مثقال ذره شرا یره7 و کل نفس بما کسبت رهینه 8 هر کس در گرو اعمال خویش است و ده‌ها حدیث در آثار تخریب‌کننده اعمال خوب و بد و آثار گناهان داریم که راه هر تردیدی را می‌بندد که این امور اعتباری نیستند. چنانکه در روایات می‌خوانیم که مثلاً زنا چگونه تباهی در دنیا و آخرت ایجاد می‌کند و حتی دلایل تحریم هم در کتابهایی مانند علل الشرایع شیخ صدوق(ره) آمده است بنابرآنچه گذشت نتیجه می‌گیریم هرگز اصول اخلاقی و رفتاری اعتبارهایی نیستند که زمان و مکان آنها را دستخوش تغییرات کنند. وگرنه سنگ روی سنگ بند نمی‌شود.
بله! برخی آداب و رسوم و عرفیات هستند که با مرور زمان و در جغرافیای مختلف، تغییر و تحول می‌پذیرند و در آداب معاشرت دینی هم مراعات آنها لازم است. مانند آن‌که شیوه احترام در برخی ملتها برداشتن کلاه است و شاید در جای دیگر چنین نباشد.
٭ استاد حوزه و دانشگاه
منابع:
1- ابراهیم 10، 2- بزرگان فلسفه – هنری تومای ص 438، 3- مسئولیت و سازندگی جلد 1 استاد صفایی حائری بخش جهانبینی، 4- روم 41، 5- طور 16، 6- جامع السعادات، ملامهدی نراقی، ج1ص49، 7- زلزال 7 و 8- مدثر 38
 

 

پژوهشگاه علوم انسانی

http://pajoheshgah.persianblog.ir/post/46/

وبلاگ پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی

Institute for Humanities and Cultural Studies


 وبلاگ پژوهشگاه علوم انسانی

سیستم اتوماسیون تغذیه پژوهشگاه

کلیک کنید:

http://freserve.ihcs.ac.ir

 پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی

پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی+آدرس

آدرس پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی

آدرس و تلفن پژوهشگاه علوم انسانی - پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات ...

 

 

عناوین مطالب منتشر شده پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی

 

» انتشار رمان گمشده‌ ساراماگو ۳ سال پس از مرگ :: ۱۳٩٢/٢/٢٢
» بربساطی که بساطی نیست :: ۱۳٩٢/٢/٢۱
» اخلاق پژوهش در چنبره سلطه سازمانی :: ۱۳٩٢/٢/٢۱
» ستیزه یی میان کتمان و اعتراف :: ۱۳٩٢/٢/٢۱
» تفکر و تکفیر :: ۱۳٩٢/٢/٢۱
» معجزه هند در قرن ششم پیش از میلاد :: ۱۳٩٢/٢/٢۱
» گفتمان علم مدرن و تولید چالش‌های فراگیر :: ۱۳٩٢/٢/۱٧
» تحجر به اومانیسم راه می‌برد :: ۱۳٩٢/٢/۱۶
» دو کتاب جدید دکتر نعمت‌اله فاضلی :: ۱۳٩٢/٢/۱۶
» رونمایی از جدید ترین کتاب دکتر کریم مجتهدی :: ۱۳٩٢/٢/۱۶
» وبلاگ پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی :: ۱۳٩٢/٢/۱۶
» زیست دنیوی غایت فلسفه جدید :: ۱۳٩٢/٢/۱۶
» انتظار داشتم کاری‌کارستان صورت گیرد :: ۱۳٩٢/٢/۱۶
» کتابی که رهبر انقلاب از نمایشگاه خریدند! :: ۱۳٩٢/٢/۱۶
» ابن سینا،فیلسوف بزرگی که نشناخته ایم :: ۱۳٩٢/٢/۱۶
» آیت اللهی: پژوهش ها روی قفسه ها خاک می خورد :: ۱۳٩٢/٢/۱۵
» علم جدید و رویکرد پرسپکتیویسم :: ۱۳٩٢/٢/۱۴
» فیلسوف واقعی زیر چتر کسی فکر نمی‌کند :: ۱۳٩٢/٢/۱۴
» مطهری آن‌گونه که من شناختم :: ۱۳٩٢/٢/۱۴
» لوازم کارآمدی علوم انسانی از نظر قراملکی :: ۱۳٩٢/٢/۱۴
» غربی ها علم را از مسلمانان فرا گرفتند :: ۱۳٩٢/٢/۱۴
» مقالاتی درباره خلیج فارس در «پژوهشنامه خلیج فارس» :: ۱۳٩٢/٢/۱۴
» آرمانمردِ آرمانشهر از منظر شهید مطهری :: ۱۳٩٢/٢/۱۴
» پژوهشگاه علوم انسانی در نمایشگاه کتاب :: ۱۳٩٢/٢/۱۴
» مهم ترین مشکل ادبیات بـی فرهنگــــی است :: ۱۳٩٢/٢/٧
» آیت اللهی:سایت پژوهشگاه 40 هزار بازدیدکننده دارد :: ۱۳٩٢/٢/۴
» بزرگ ترین آفت روشنفکران ایرانی :: ۱۳٩٢/٢/۴
» روشنفکر فیلسوف، فیلسوف روشنفکر :: ۱۳٩٢/٢/۴
» شروط خواندن فلسفه :: ۱۳٩٢/٢/۴
» فلسفه فرانسوی نمرده است :: ۱۳٩٢/٢/۴
» آیت اللهی: 21 مجله علمی پژوهشی داریم :: ۱۳٩٢/٢/۴
» دکتر مجتهدی: کانت احیاگر فکر فلسفی در غرب است :: ۱۳٩٢/٢/۴
» پژهشگران آلمانی در پژوهشگاه :: ۱۳٩٢/٢/۱
» جدیدترین سخنرانی دکتر تکمیل همایون :: ۱۳٩٢/٢/۱
» رونمایی از 4 کتاب جدید در حوزه مطالعات رسانه :: ۱۳٩٢/۱/٢٩
» بازدید هیئت نخبگان آلمانی از پژوهشگاه :: ۱۳٩٢/۱/٢۴
» پژوهشگاه علوم انسانی :: ۱۳٩٢/۱/۱٧
» رتبه برتر روابط عمومی پژوهشگاه درجشنواره وزارت علوم :: ۱۳٩٢/۱/۱٠
» ترجمه اثر انگلیسی دکتر میری به زبان روسی :: ۱۳٩۱/۱٢/٢۶
» خبرنامه های داخلی پژوهشگاه علوم انسانی :: ۱۳٩۱/۱٢/٢٠
» پژوهشگاه علوم انسانی منتشر کرد :: ۱۳٩۱/۱٢/۱٩
» مناقصه های پژوهشگاه علوم انسانی :: ۱۳٩۱/۱٢/۱۶
» کتاب جدید استاد احد فرامرز قراملکی :: ۱۳٩۱/۱٢/۱۴
» سخنرانی فلسفه دین کانت :: ۱۳٩۱/۱٢/۱۱
» درباره پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی :: ۱۳٩۱/۱٢/٧
» آدرس پژوهشگاه ها :: ۱۳٩۱/۱٢/٧
» آدرس پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی :: ۱۳٩۱/۱٢/٧
» گروه فلسفه برای کودکان و نوجوانان(فبک) :: ۱۳٩۱/۱٢/۵
» سیستم اتوماسیون تغذیه پژوهشگاه :: ۱۳٩۱/۱٢/۱

  نظرات ()
مطالب اخیر کتابهای فارسی جدید کتابخانه مرکزی لیست عنوان کتابهای جدید فارسی (سری جدید10 تیر 96) پایگاه داده‌های زبان فارسی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی غم‌انگیزترین نامه یک دختر به بابا گفتگو با سرپرست پژوهشگاه علوم انسانی زنده یاد دکتر صادق آئینه وند نسخه الکتریکی مجموعه انسان و فرهنگ مصاحبه دکتر آیینه وند با مهر روحانی: علوم انسانی باید معظلات اجتماعی را حل کند