نویسنده (های) وبلاگ شهرام الف، خبرنگار بدون مرز و با مرز!
آرشیو وبلاگ
      پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی (آدرس پژوهشگاه علوم انسانی # بزرگراه کردستان، نبش خ 64 غربی)
اخلاق پژوهش در چنبره سلطه سازمانی نویسنده: شهرام الف، خبرنگار بدون مرز و با مرز! - ۱۳٩٢/٢/٢۱

 

اخلاق پژوهش  در چنبره سلطه سازمانی

سالن اصلی سرای اهل قلم بیست و ششمین نمایشگاه بین‌المللی کتاب ساعت ۱۰ دیروز میزبان نشست «اخلاق در آینه پژوهش و علم» بود که با حضور دکتر محمدحسین ساکت، دکتر محمد اسفندیاری، دکتر احد فرامرز­قراملکی و مهندس مصطفی ساکت برگزار شد.

در این نشست اسفندیاری از مطالبه حقیقت توسط محقق گفت و قراملکی بر پژوهش‌­های حوزه اخلاق کاربردی تاکید کرد. گزارش ما از این نشست را می‌خوانید.

دکتر محمد اسفندیاری اولین سخنران این نشست بود. وی با تاکید بر ملازمه حقیقت و اخلاق گفت: به نظر من اولین وظیفه هر محقق این است که یک انسان حقیقت‌طلب باشد. در پی حقیقت بودن شرط تحقیق نیست بلکه بنیان آ‌ن است. بسیاری دم از حقیقت می‌زنند و از حقیقت سخن می‌گویند اما دغدغه فکری عده قلیلی است. اگر در پی حقیقت نباشیم و حقیقت در کانون توجه‌مان نباشد تمام کوشش‌ها و تلاش‌ها بی‌فایده است و نقصان دارد و سعی بی‌حاصل است. کسی که برای یک غلط هزار دلیل بیاورد مرتکب هزار و یک غلط می‌شود.
وی با تشبیه حقیقت به گنج اظهار داشت: حقیقت هم برخلاف تصور معمول یک چیز دم‌دستی و زودیاب نیست؛ یک گنج شایگان است که رایگان تحصیل نمی‌شود و باید برای دستیابی به آن سختی کشید و تلاش کرد. 



محقق حوزه اخلاق گفت: حضرت امیر(ع) می‌فرمایند: «هیچ‌چیزی ارزنده‌تر از تحقیق نیست.» تحقیقی که در این حدیث و احادیث مشابه آمده به معنای کاوش و پژوهش امروزی نیست بلکه به معنی حق‌طلبی و در پی احقاق حق بودن است. انسان باید در زندگی، مطالعات، سلوک اجتماعی و در ساحت‌های دیگر حیاتش، حق‌طلب باشد.
وی با اشاره به وضعیت امروز جامعه ما عنوان داشت: خواجه عبدالله انصاری می‌گوید: «سخن گفتن جنایت است، تحقیق آن را مباح کند.» این برعکس وضعیت امروزین ماست؛ یعنی امروزه ما اصل را بر سخن گفتن و ادعا کردن می‌گذاریم در حالی که باید اصل بر نگفتن و ننوشتن باشد، الا آنجایی که بخواهد حقی را بر کرسی بنشاند یا چیزی را ابطال کند.
وی ادامه داد: یک دانشمند هر باطلی را می‌تواند به ظاهر حق جلوه دهد و بالعکس. ببینید ما در فرهنگ و تاریخ و سنت می‌توانیم برای ادعایمان- چه درست باشد و چه نادرست - شاهد بیاوریم اما انسان باید وجدان علمی داشته باشد. اخلاق پژوهشی اینجا معنی می‌یابد. به عبارت دیگر دانشمند باید در پی حق‌طلبی باشد وگرنه سنت، فرهنگ و تاریخ دستاویز حق جلوه دادن باطل و باطل جلوه دادن حق هستند و ما براساس آنها می‌توانیم هرگونه ادعایی را اثبات کنیم. در کلیله و دمنه آ‌مده است: «باطلی گر حق کنم،‌عالم مرا گردد مقر/ ور حقی باطل کنم منکر نگردد کس مرا». تاکید می‌کنم که در چنته فرهنگ و تاریخ و سنت شواهد گوناگونی وجود دارد که با آنها می‌توان هر حقی را باطل جلوه داد یا هر باطلی را حق کرد. اما باید مهم‌ترین دغدغه یک محقق، حق‌طلبی باشد.
در ادامه دکتر احد فرامز قراملکی بنیانگذار رشته اخلاق حرفه‌­ای در ایران به سخنرانی پرداخت. وی با اشاره به رابطه دوسویه اخلاق و پژوهش گفت: اخلاق در پژوهش مثل سایر حوزه‌ها گویای یک ارتباط دوسویه است؛ از طرفی پژوهش به عنوان یک فرایند پیچیده امروز گرفتار سلطه سازمانی شده و عزم سازمانی - اخلاقی یا غیراخلاقی- بر عزم محقق چیره شده است و محقق را به آنجا که می‌خواهد، می‌کشاند که این پژوهش سخت نیازمند اخلاق است. بنابراین می‌توان از اخلاق پژوهش مانند اخلاق پزشکی، اخلاق ورزشی و... سخن گفت. انصاف، دغدغه حقیقت، راستگویی و امانتداری عناصری هستند که در پژوهش سخت به آنها نیازمندیم.
وی با اشاره به وضعیت امروز جامعه در حوزه اخلاق پژوهش تاکید کرد: بی‌تعارف باید بگویم امروزه سلطه سازمانی در عرصه پژوهش
 اخلاق ­کشی می‌کند. امروزه سلطه سازمانی  می‌خواهد فقط و فقط کاغذ، سیاه کنند و چاپ و چاپ و چاپ نمایند. گاهی می‌گویم که کار ما شده چاپیدن! این چاپ کردن برای چیست؟ امتیاز گرفتن و فقط امتیاز گرفتن! وقتی چشم باز می‌کنیم، می‌بینیم که سرقت علمی زیاد شده است. این سرقت را چه کسانی مرتکب می‌شوند؟ دزدان سر کوچه و زورگیران سرمحله؟! خیر اینان نیستند. در پژوهش‌ها ارجاعات کاذب داده می‌شود.
این محقق حوزه اخلاق کاربردی ادامه داد: پس اخلاق و پژوهش ارتباطی دوسویه با هم دارند. یک ارتباط، نیاز پژوهش است به اخلاق. در روزگاری که سلطه سازمانی بر پژوهشگران و محققان حاکمیت دارد و آنها را به ناکجاآباد می‌برد، اخلاق پژوهشی می‌تواند برنامه ‌گذار از تحقیق به فرصت باشد. هرچه مسوولان، مدیران و خود ما از این برنامه غفلت کنیم، شتاب‌ ما به سوی تهدید و بحران بیشتر خواهد بود. اما سوی دیگر این است که اخلاق هم به پژوهش نیاز دارد. ما امروز در حوزه‌های مختلف اخلاقی نیازمند پژوهش‌های بسیاری هستیم.
وی گفت: ضمن اینکه ترجمه‌های حوزه فلسفه اخلاق را ارج می‌نهم، معتقدم تا وقتی پژوهش‌های اخلاق کاربردی و حرفه‌ای در این کشور، رشد نکند نیازی به مباحث و نظریات فلسفه اخلاق نخواهیم داشت. تا دانشمندان ما درگیر مطالعات اخلاقی در حوزه‌های کاربردی نشوند اصلا مسائل درجه دو فلسفه اخلاق به وجود نخواهد آمد. این‌گونه مطالعات فلسفی جهت آشنایی با مباحث و نظریات اخلاقی دنیای دیگر و همچنین استفاده از تجارب آنها، سودمند است، ولی این سودمندی بیشتر از این نخواهد بود. منظورم این است که بین اخلاق و پژوهش ارتباطی دوسویه برقرار است. این امر فقط به اخلاق و پژوهش اختصاص ندارد. اخلاق و رسانه هم، به همین صورت است. رسانه به اخلاق نیاز دارد، اخلاق هم جهت ترویج به رسانه نیازمند است. نقد و اخلاق هم این رابطه دوسویه را دارا هستند. اگر در این جامعه ادعاها، پژوهش‌ها و حرف‌ها در ترازوی اخلاق، نقد می‌شدند شاید اکنون وضع بهتری داشتیم.
عضو هیات‌علمی دانشگاه تهران در ادامه به کتاب «نظریه اخلاقی محمد بن­‌ زکریای رازی» اشاره کرد و گفت: در مورد این کتاب باید بگویم آرزویی در دلم جای گرفته که همانا احیای روشمند، تحلیلی و علمی نظریه‌های اخلاق در تمدن اسلامی است. در تمدن اسلامی ما اخلاق‌پژوهان بی‌شماری داشتیم که تا قرن هفتم ۱۳۶ نفرشان را شناسایی کردیم و قصد داریم در موردشان پژوهش کنیم. از عبدالله بن مفقع شروع می‌شود و به محاسبی و الکندی و فارابی و رازی و بزرگان قرن هفتم ختم می‌شود. پژوهشی را برای معرفی روشمند این بزرگان آغاز کردیم و نتیجه آن، این شد که تقسیم‌بندی رایج از دیدگاه‌های اخلاقی، تقسیم‌بندی روشی است. لذا تقسیم‌بندی دیگری را برگزیدیم و گفتیم نظریه‌های اخلاقی را از حیث هدف‌شان بررسی کنیم. طبق این تقسیم‌بندی رسیدیم به جریانات اخلاقی‌ای به نام «اخلاق سلامت‌محور» که هدف اینها از اخلاق، سلامت نفس و پیشگیری از آفت‌ها و بیماری‌های نفس است. اهمیت زکریای رازی در این بود که آغازگر این سنت است. گمان ما این است که چون این‌گونه نگاه به رازی کم بوده، نادیده گرفته شده است. درواقع اگر فارابی در همه آثارش به نحوی اشاره به این دارد که علم مدنی به سلامت مدینه می‌اندیشد و سلامت مدینه بر مبنای سلامت نفس و سلامت نفس بر مبنای سلامت بدن است، همه اینها آموزه‌های محمدبن زکریای رازی است. البته رازی مقداری وامدار جالینوس است.
وی با اشاره به تعریف رازی از اخلاق اظهار داشت: درواقع عالم اخلاق از نظر رازی، کسی است که به درمان بیماری می‌پردازد. رازی معتقد است سلامتی در نفس یعنی حاکمیت مطلق عقل بر همه شئون زندگی ما. او معتقد است در درون ما دو نیروی متخالف در نوعی دیالکتیک درونی با هم می‌جنگند و آن دو «عقل» و «هوی» هستند. سرنوشت سلامت ما به نتیجه جنگ این دو بستگی دارد. اخلاق کمک کند عقل پیروز شود. وی در پایان گفت: کتاب «نظریه اخلاقی محمد بن
­زکریای رازی » در ۱۵ فصل مجزا تدوین شده که هر کدام به موضوعی خاص در حوزه اخلاق اشاره دارند.
در پایان این نشست مهندس مصطفی ساکت هم اشاراتی به رابطه اخلاق و مهندسی کرد و گفت: مهندسی را اگر زیربنای دنیای امروزین قلمداد کنیم، اهمیت و کاربرد اخلاق در این حوزه را درک
خواهیم کرد.

 

 

پژوهشگاه علوم انسانی

http://pajoheshgah.persianblog.ir/post/46/

وبلاگ پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی

Institute for Humanities and Cultural Studies


 وبلاگ پژوهشگاه علوم انسانی

سیستم اتوماسیون تغذیه پژوهشگاه

کلیک کنید:

http://freserve.ihcs.ac.ir

 پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی

پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی+آدرس

آدرس پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی

آدرس و تلفن پژوهشگاه علوم انسانی - پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات ...

 

 

عناوین مطالب منتشر شده پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی

 

» وبلاگ پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی :: ۱۳٩٢/٢/۱۶
» زیست دنیوی غایت فلسفه جدید :: ۱۳٩٢/٢/۱۶
» انتظار داشتم کاری‌کارستان صورت گیرد :: ۱۳٩٢/٢/۱۶
» کتابی که رهبر انقلاب از نمایشگاه خریدند! :: ۱۳٩٢/٢/۱۶
» ابن سینا،فیلسوف بزرگی که نشناخته ایم :: ۱۳٩٢/٢/۱۶
» آیت اللهی: پژوهش ها روی قفسه ها خاک می خورد :: ۱۳٩٢/٢/۱۵
» علم جدید و رویکرد پرسپکتیویسم :: ۱۳٩٢/٢/۱۴
» فیلسوف واقعی زیر چتر کسی فکر نمی‌کند :: ۱۳٩٢/٢/۱۴
» مطهری آن‌گونه که من شناختم :: ۱۳٩٢/٢/۱۴
» لوازم کارآمدی علوم انسانی از نظر قراملکی :: ۱۳٩٢/٢/۱۴
» غربی ها علم را از مسلمانان فرا گرفتند :: ۱۳٩٢/٢/۱۴
» مقالاتی درباره خلیج فارس در «پژوهشنامه خلیج فارس» :: ۱۳٩٢/٢/۱۴
» آرمانمردِ آرمانشهر از منظر شهید مطهری :: ۱۳٩٢/٢/۱۴
» پژوهشگاه علوم انسانی در نمایشگاه کتاب :: ۱۳٩٢/٢/۱۴
» مهم ترین مشکل ادبیات بـی فرهنگــــی است :: ۱۳٩٢/٢/٧
» آیت اللهی:سایت پژوهشگاه 40 هزار بازدیدکننده دارد :: ۱۳٩٢/٢/۴
» بزرگ ترین آفت روشنفکران ایرانی :: ۱۳٩٢/٢/۴
» روشنفکر فیلسوف، فیلسوف روشنفکر :: ۱۳٩٢/٢/۴
» شروط خواندن فلسفه :: ۱۳٩٢/٢/۴
» فلسفه فرانسوی نمرده است :: ۱۳٩٢/٢/۴
» آیت اللهی: 21 مجله علمی پژوهشی داریم :: ۱۳٩٢/٢/۴
» دکتر مجتهدی: کانت احیاگر فکر فلسفی در غرب است :: ۱۳٩٢/٢/۴
» پژهشگران آلمانی در پژوهشگاه :: ۱۳٩٢/٢/۱
» جدیدترین سخنرانی دکتر تکمیل همایون :: ۱۳٩٢/٢/۱
» رونمایی از 4 کتاب جدید در حوزه مطالعات رسانه :: ۱۳٩٢/۱/٢٩
» بازدید هیئت نخبگان آلمانی از پژوهشگاه :: ۱۳٩٢/۱/٢۴
» پژوهشگاه علوم انسانی :: ۱۳٩٢/۱/۱٧
» رتبه برتر روابط عمومی پژوهشگاه درجشنواره وزارت علوم :: ۱۳٩٢/۱/۱٠
» ترجمه اثر انگلیسی دکتر میری به زبان روسی :: ۱۳٩۱/۱٢/٢۶
» خبرنامه های داخلی پژوهشگاه علوم انسانی :: ۱۳٩۱/۱٢/٢٠
» پژوهشگاه علوم انسانی منتشر کرد :: ۱۳٩۱/۱٢/۱٩
» مناقصه های پژوهشگاه علوم انسانی :: ۱۳٩۱/۱٢/۱۶
» کتاب جدید استاد احد فرامرز قراملکی :: ۱۳٩۱/۱٢/۱۴
» سخنرانی فلسفه دین کانت :: ۱۳٩۱/۱٢/۱۱
» درباره پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی :: ۱۳٩۱/۱٢/٧
» آدرس پژوهشگاه ها :: ۱۳٩۱/۱٢/٧
» آدرس پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی :: ۱۳٩۱/۱٢/٧
» گروه فلسفه برای کودکان و نوجوانان(فبک) :: ۱۳٩۱/۱٢/۵
» سیستم اتوماسیون تغذیه پژوهشگاه :: ۱۳٩۱/۱٢/۱
» Institute for Humanities and Cultural Studies :: ۱۳٩۱/۱۱/۳٠

 

 

 

  نظرات ()
مطالب اخیر کتابهای فارسی جدید کتابخانه مرکزی لیست عنوان کتابهای جدید فارسی (سری جدید10 تیر 96) پایگاه داده‌های زبان فارسی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی غم‌انگیزترین نامه یک دختر به بابا گفتگو با سرپرست پژوهشگاه علوم انسانی زنده یاد دکتر صادق آئینه وند نسخه الکتریکی مجموعه انسان و فرهنگ مصاحبه دکتر آیینه وند با مهر روحانی: علوم انسانی باید معظلات اجتماعی را حل کند