نویسنده (های) وبلاگ شهرام الف، خبرنگار بدون مرز و با مرز!
آرشیو وبلاگ
      پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی (آدرس پژوهشگاه علوم انسانی # بزرگراه کردستان، نبش خ 64 غربی)
بربساطی که بساطی نیست نویسنده: شهرام الف، خبرنگار بدون مرز و با مرز! - ۱۳٩٢/٢/٢۱

بربساطی که بساطی نیست

گزارشی از اقتصاد نشر و کتابفروشی های دور از نمایشگاه


پیام حیدر قزوینی: انقلاب از معدود خیابان هایی است که وقتی خالی از جمعیت باشد بخشی مهم از جاذبه خود را از دست می دهد، مثل روزهای جمعه که انقلاب انگار انقلاب نیست. گویا شلوغی پیاده روهای انقلاب، بخشی از هویت خیابان شده و نبود جمعیت در پیاده رو ها اولین چیزی است که به چشم می آید. راسته کتابفروشی های انقلاب در پنجشنبه ای که روز دوم نمایشگاه کتاب هم هست خلوت تر از هر پنجشنبه دیگری است. در همان چهارراه ولیعصر که باشی خلوت بودن انقلاب را می بینی و فکر می کنی که لابد تمام جمعیت پیاده رو ها به نمایشگاه کتاب رفته اند اما از چهارراه ولیعصر که به سمت میدان انقلاب راه بیفتی چیز دیگری به جز نبودن جمعیت هم هست تا توجه ات را جلب کند. هیچ دستفروشی در کنار پیاده روی اصلی انقلاب کتاب هایش را بساط نکرده و تک و توک بساطی هم که هست یا در داخل پاساژ ها است یا در فرعی ها.

شاید به همین دلیل است که وقتی به اولین بساط کتابفروشی برمی خوری با کنجکاوی بیش از حد معمول به سمتش می روی. کتابفروش ترجیح داده به جای پیاده روی اصلی کتاب هایش را نبش یک فرعی بچیند؛ بر لبه سکوهای قنادی دو نبشی که سر ابوریحان است. «وقتی که جمعیت نیست، فروش هم نیست. فرقی نمی کند کجای خیابان کتاب هایت را ریخته باشی.» کتابفروش بی حوصله تر از آن است که پرسش های دیگرت را پاسخ دهد اما بعد از چند دقیقه انگار که چیزی یادش آمده باشد، می گوید: «چه نمایشگاهی؟ خودم بارها به نمایشگاه رفته ام. ملت که برای خریدن کتاب به نمایشگاه نمی روند. خیلی ها فقط برای سرگرمی به آنجا می روند.»

خلوت تر از همه پنجشنبه ها: پشت شیشه کتابفروشی انتشارات «مولی» کاغذی چسبانده اند با این محتوا که در طول مدت نمایشگاه، کتاب های کتابفروشی با تخفیف به فروش می رسد. به کتابفروشی که وارد می شوی بزرگی آن بیش از هر زمان دیگری به چشم می آید. شاید به این دلیل که به جز صندوقدار و دو کتابفروش دیگر هیچ کس دیگری آنجا نیست. کتابفروش می گوید که هرچند انتشارات مولی در نمایشگاه حاضر است اما این سومین سالی است که همزمان با نمایشگاه، کتاب های کتابفروشی شان را هم با تخفیف می فروشند. وی می گوید: «به درخواست مشتری هایمان این کار را می کنیم. خیلی از کسانی که به اینجا می آیند می گویند به دلیل شلوغی و بی نظمی نمایشگاه، تمایلی برای رفتن به نمایشگاه ندارند و ما هم به خاطر آنها این کار را می کنیم.» اما عجیب است که کتابفروش می گوید نمایشگاه کتاب، دیروز و امروز به نسبت سال های پیش به شدت خلوت بوده است. پس جمعیت کجا رفته اند اگر در نمایشگاه هم نیستند؟ چند کتابفروشی دیگر از جمله «آگه» و «نیلوفر» هم از خلوت بودن نمایشگاه در دو روز اول می گویند. در حالی که به گفته آنها در این چند سال، پنجشنبه اول نمایشگاه همیشه شلوغ ترین روز کل نمایشگاه بوده اما امسال خبری از جمعیت سال های گذشته نبوده است.

حتی حدودا تخمین می زنند که در مقایسه با سال های پیش در همین روز، ۳۰ تا ۴۰درصد افت فروش داشته اند. به جز انتشارات مولی، کتابفروشی دانشگاه تهران و موسسه انتشارات «کیهان» هم برچسب تخفیف پشت شیشه هایشان چسبانده اند. نزدیک میدان انقلاب تراکم جمعیت کمی بیشتر می شود اما باز هم خود میدان خلوت تر از پنجشنبه های دیگر است. بازارچه کتاب هم مثل کل انقلاب است. در کتابفروشی انتشارات «خجسته» هیچ کس نیست و در «اختران» دو، سه مشتری دیده می شوند.درکریمخان: از کتابفروشی های خیابان کریمخان، نشر «ثالث» در نمایشگاه حضور دارد و کتابفروشی آن نیز مثل روزهای عادی دایر است اما کتابفروشی «رود» که به کتابفروشی نشر «چشمه» چسبیده است، کاغذهایی را دورتادور شیشه ویترینش چسبانده با این عنوان: «غرفه نمایشگاهی نشر مرکز، نی، هرمس.» اما داخل کتابفروشی که می روی حتی خود کتابفروش هم در فروشگاه نیست و بعد از مدتی وارد کتابفروشی می شود.

......

......

......

 

پژوهشگاه علوم انسانی

http://pajoheshgah.persianblog.ir/post/46/

وبلاگ پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی

Institute for Humanities and Cultural Studies


 وبلاگ پژوهشگاه علوم انسانی

سیستم اتوماسیون تغذیه پژوهشگاه

کلیک کنید:

http://freserve.ihcs.ac.ir

 پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی

پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی+آدرس

آدرس پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی

آدرس و تلفن پژوهشگاه علوم انسانی - پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات ...

 

 

عناوین مطالب منتشر شده پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی

 

» وبلاگ پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی :: ۱۳٩٢/٢/۱۶
» زیست دنیوی غایت فلسفه جدید :: ۱۳٩٢/٢/۱۶
» انتظار داشتم کاری‌کارستان صورت گیرد :: ۱۳٩٢/٢/۱۶
» کتابی که رهبر انقلاب از نمایشگاه خریدند! :: ۱۳٩٢/٢/۱۶
» ابن سینا،فیلسوف بزرگی که نشناخته ایم :: ۱۳٩٢/٢/۱۶
» آیت اللهی: پژوهش ها روی قفسه ها خاک می خورد :: ۱۳٩٢/٢/۱۵
» علم جدید و رویکرد پرسپکتیویسم :: ۱۳٩٢/٢/۱۴
» فیلسوف واقعی زیر چتر کسی فکر نمی‌کند :: ۱۳٩٢/٢/۱۴
» مطهری آن‌گونه که من شناختم :: ۱۳٩٢/٢/۱۴
» لوازم کارآمدی علوم انسانی از نظر قراملکی :: ۱۳٩٢/٢/۱۴
» غربی ها علم را از مسلمانان فرا گرفتند :: ۱۳٩٢/٢/۱۴
» مقالاتی درباره خلیج فارس در «پژوهشنامه خلیج فارس» :: ۱۳٩٢/٢/۱۴
» آرمانمردِ آرمانشهر از منظر شهید مطهری :: ۱۳٩٢/٢/۱۴
» پژوهشگاه علوم انسانی در نمایشگاه کتاب :: ۱۳٩٢/٢/۱۴
» مهم ترین مشکل ادبیات بـی فرهنگــــی است :: ۱۳٩٢/٢/٧
» آیت اللهی:سایت پژوهشگاه 40 هزار بازدیدکننده دارد :: ۱۳٩٢/٢/۴
» بزرگ ترین آفت روشنفکران ایرانی :: ۱۳٩٢/٢/۴
» روشنفکر فیلسوف، فیلسوف روشنفکر :: ۱۳٩٢/٢/۴
» شروط خواندن فلسفه :: ۱۳٩٢/٢/۴
» فلسفه فرانسوی نمرده است :: ۱۳٩٢/٢/۴
» آیت اللهی: 21 مجله علمی پژوهشی داریم :: ۱۳٩٢/٢/۴
» دکتر مجتهدی: کانت احیاگر فکر فلسفی در غرب است :: ۱۳٩٢/٢/۴
» پژهشگران آلمانی در پژوهشگاه :: ۱۳٩٢/٢/۱
» جدیدترین سخنرانی دکتر تکمیل همایون :: ۱۳٩٢/٢/۱
» رونمایی از 4 کتاب جدید در حوزه مطالعات رسانه :: ۱۳٩٢/۱/٢٩
» بازدید هیئت نخبگان آلمانی از پژوهشگاه :: ۱۳٩٢/۱/٢۴
» پژوهشگاه علوم انسانی :: ۱۳٩٢/۱/۱٧
» رتبه برتر روابط عمومی پژوهشگاه درجشنواره وزارت علوم :: ۱۳٩٢/۱/۱٠
» ترجمه اثر انگلیسی دکتر میری به زبان روسی :: ۱۳٩۱/۱٢/٢۶
» خبرنامه های داخلی پژوهشگاه علوم انسانی :: ۱۳٩۱/۱٢/٢٠
» پژوهشگاه علوم انسانی منتشر کرد :: ۱۳٩۱/۱٢/۱٩
» مناقصه های پژوهشگاه علوم انسانی :: ۱۳٩۱/۱٢/۱۶
» کتاب جدید استاد احد فرامرز قراملکی :: ۱۳٩۱/۱٢/۱۴
» سخنرانی فلسفه دین کانت :: ۱۳٩۱/۱٢/۱۱
» درباره پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی :: ۱۳٩۱/۱٢/٧
» آدرس پژوهشگاه ها :: ۱۳٩۱/۱٢/٧
» آدرس پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی :: ۱۳٩۱/۱٢/٧
» گروه فلسفه برای کودکان و نوجوانان(فبک) :: ۱۳٩۱/۱٢/۵
» سیستم اتوماسیون تغذیه پژوهشگاه :: ۱۳٩۱/۱٢/۱
» Institute for Humanities and Cultural Studies :: ۱۳٩۱/۱۱/۳٠

 

 

 




در طبقه بالای کتابفروشی کتاب های تازه منتشر شده نی، مرکز و هرمس به فروش می رسد. از پله ها که بالا می روی فقط یک نفر را در حال نگاه کردن به قفسه ها می بینی اما به کتابفروشی چشمه که وارد می شوی اولین چیزی که توجه ات را جلب می کند شلوغی کتابفروشی است. «چشمه» امسال برخلاف سال گذشته نه تخفیف کلی برای نمایشگاه دارد و نه برنامه خاصی در کتابفروشی اش تدارک دیده است اما کتاب های تازه منتشر شده دیگر ناشران، روی میزهای تازه های کتاب قرار دارد و به فروش می رسد. یکی از مسوولان کتابفروشی چشمه می گوید که امسال بنا به دلایلی هیچ برنامه خاصی در طول برگزاری نمایشگاه ندارند و کتابفروشی مثل روزهای عادی به کار خود می پردازد.و ناشرانی که نیستند: امسال نیز نمایشگاه کتاب با چند غایب برگزار شد که از مهم ترین آنها همین نشر چشمه است اما به جز چشمه که امسال هم امکان حضور در نمایشگاه را نداشت، انتشارات «طهوری» هم ترجیح داده است در نمایشگاه امسال شرکت نکند و مسوول کتابفروشی طهوری دلیل آن را کامل نشدن عناوین جدید کتاب هایشان برای نمایشگاه می داند و می گوید: «وقتی که فقط دو، سه عنوان جدید به نمایشگاه رسیده باشد، از نظر اقتصادی حضور یا عدم حضور در نمایشگاه چندان فرقی هم نمی کند.» مسوول کتابفروشی طهوری می گوید: «وقتی فهرست آثار جدیدمان کامل نیست، کتاب های قدیمی مان را در همین کتابفروشی هم می توانیم بفروشیم و نیازی به حضور در نمایشگاه نیست.» بجز انتشارات طهوری، موسسه کتاب نشر «نیکا» هم از غایبان دیگر نمایشگاه است اما نشر «روزنه» هم امسال امکان حضور در نمایشگاه را نداشته است. با وجود اینکه نشر روزنه برای حضور در نمایشگاه ثبت نام کرده اما به دلایلی نامشخص اجازه حضور در نمایشگاه را نیافته و از این رو مسوولان روزنه در خود انتشارات، کتاب هایشان را با تخفیف ارایه می دهند. دیگر ناشر غایب هم انتشارات «روشنگران و مطالعات زنان» است که همانند چند سال گذشته به خواست خود و در اعتراض به مناسب نبودن محل برگزاری نمایشگاه، در آن حضور نیافته است.

بحران شمشیری دولبه است: حکایت این روزهای کتاب در ایران، به گواه همه آنهایی که به نوعی با کتاب سر و کار دارند، در یک کلمه کلیدی خلاصه می شود: بحران. اگر تا پیش از این، وضعیت ممیزی مهم ترین مساله مولفان و ناشران کتاب بود، این روزها وضعیت بحرانی اقتصاد نشر نه تنها همه مولفان و ناشران، که حتی خوانندگان را نیز به طور بلاواسطه ای تحت تاثیر قرار داده است. بحران نشر که همراه با نوسانات قیمت ارز و بالا رفتن قیمت کاغذ تشدید شد، با افزایش قیمت کتاب شکلی ملموس برای خوانندگان پیدا کرده اما این افزایش قیمت تنها بخش کوچکی از همه آن چیزی است که این روزها نشر کتاب در ایران با آن درگیر است. در این مدت افزایش قیمت کتاب بحث ها و اعتراض هایی برانگیخته اما حسین کریمی، مدیر انتشارات نیلوفر، معتقد است: «کتاب در مقایسه با کالاهای دیگر کمترین افزایش قیمت را داشته و کسانی که به افزایش قیمت کتاب اعتراض می کنند، این مساله را نادیده می گیرند.» محمد حسینی، نویسنده و از مسوولان «نشر ثالث»، نیز افزایش قیمت نهایی کتاب را در مقایسه با قیمت کاغذ ناچیز می داند. به اعتقاد او «قیمت کاغذ از زمان بالا رفتن قیمت دلار تقریبا سه برابر شده، اما ناشران هرگز قیمت کتاب ها را تا سه برابر افزایش نداده اند. قیمت کتاب ها حداکثر ۲۵ یا ۳۵ درصد یا در مورد کتاب هایی خاص ۴۰ درصد افزایش داشته است چرا که ناشران در هزینه های خود صرفه جویی کرده اند و با کاستن از سود انتشار یک کتاب تلاش می کنند تا در این حرفه بمانند.» واقعیت هم این است که قیمت کتاب برخلاف بسیاری از کالاهای دیگر، هنوز به جایی نرسیده که طبقه متوسط امکان خرید آن را از دست بدهد و گواه این مساله هم تجدید چاپ آثار گران قیمتی است که به بازار کتاب عرضه می شود.

بازار کتاب در همه این سال ها به نسبت کل جمعیت کشور، بازار به شدت کوچکی بوده و جمعیت دو، سه هزار نفری ای که کل این بازار را تشکیل می دادند، هنوز هم خریدار کتاب های منتشر شده هستند. البته گرانی اخیر کتاب شرایط را برای خریداران آن دشوارتر کرده اما گرانی کتاب را باید جزیی از وضعیت کلی تری دانست که این روزها بر اقتصاد ما حاکم است. در بستر این وضعیت کلی، نشر کتاب هم با بحران روبه رو شده و اقلیتی که بازار کتاب را تشکیل می دهند کتاب های کمتری را در مقایسه با گذشته خریداری می کنند. رضا رضایی، مترجمی که سال هاست به صورت پروژه ای به ترجمه آثار کلاسیک ادبیات انگلستان می پردازد، معتقد است که «در شرایط فعلی خریدار کتاب با سختگیری بیشتری کتاب می خرد و با توجه به گرانی موجود، از میان کتاب های منتشر شده آثاری را انتخاب می کند که ضروری ترند.» به گفته رضایی «برخی کتاب هایی که در شرایط بحران نشر منتشر می شوند مناسب این دوران نیستند و باید در شرایطی دیگر به بازار می آمدند.

منظور کتاب هایی است که اگر همین حالا آنها را نخوانی، چیزی هم از دست نداده ای. خواننده در این شرایط به سراغ این کتاب ها نخواهد رفت چرا که گرانی کتاب انتخاب های او را کاهش داده است.» اما در بحث از بحران نشر، گذشته از مساله افزایش قیمت کتاب، مساله مهم تر می تواند این باشد که این بحران چه تاثیری بر کیفیت کتاب های منتشر شده گذاشته است. محمد حسینی، معتقد است که ناشران حرفه ای همچنان کتاب هایی را منتشر می کنند که کیفیت های لازم را داشته باشند. حسینی می گوید: «بحران نشر در کیفیت کتاب های منتشر شده تاثیر منفی نگذاشته، البته منظور من آثار ناشران شناخته شده و حرفه ای است. ناشران در شرایط فعلی احتمالا کمی در انتخاب کتاب محتاط تر شده اند؛ یعنی کتاب هایی را انتخاب می کنند که یک نوع یقین نسبی از فروششان داشته باشند.» اما نگاهی به کلیت آثار تازه منتشر شده نشان می دهد که بخش قابل توجهی از این آثار افت کیفیت داشته اند. به عبارتی تعداد زیادی از آثاری که امروز منتشر می شوند، چه به لحاظ محتوایی و چه به لحاظ ظاهری و فنی، دارای دچار افت کیفیت شده اند. محمدعلی جعفریه، مدیر انتشارات ثالث درباره انتشار این دست کتاب ها می گوید: «برخی از ناشران در شرایط کنونی به سراغ انتشار آثاری می روند که حق تالیف اندکی داشته باشد. ضمن آنکه گرانی کاغذ موجب شده تا عده ای از هر کاغذی که در انبارها موجود است برای انتشار کتاب استفاده کنند. بالا رفتن هزینه تولید کتاب سبب شده تا برخی هزینه های ضروری انتشار یک اثر، مثل ویراستاری، حذف شود و همه این موارد کیفیت کتاب را پایین می آورند.» گرانی کاغذ باعث نوعی صرفه جویی در انتشار کتاب شده و این مساله از برخی جهات بر کیفیت کتاب ها اثر گذاشته است. برای مثال فونت برخی کتاب هایی که در این مدت به چاپ رسیده کوچک تر از قبل شده است تا حجم بیشتری از نوشته در یک صفحه کاغذ جا بگیرد.

اما از عوارض دیگر گرانی کاغذ و کتاب، کاهش تیراژهای کتاب است. هرچند نمی توان حکمی کلی در این مورد صادر کرد و هنوز هم برخی آثار با تیراژ بالاتری چاپ می شوند، اما به طور کلی تیراژ کتاب ها کاهش یافته و امروز تیراژ هزار نسخه برای چاپ اول یک کتاب چندان عجیب نیست. با این حال کاوه میرعباسی، مترجمی که این روزها روی ترجمه سه گانه مرزی کورمک مک کارتی کار می کند، می گوید که «از برخی کتابفروشان شنیده ام که فروش و تیراژ رمان های عامه پسند همچنان مثل گذشته است.» علیرضا رییس دانایی، مدیر موسسه انتشاراتی نگاه، هم در مورد فروش این کتاب ها می گوید: «هرچند که آمار دقیقی در این باره ندارم اما به احتمال می توان فروش این آثار را مثل گذشته دانست، چون وجه سرگرم کنندگی همواره جاذبه های خاص خود را دارد.» به رغم همه این مسایل، این اولین بحران نشر در ایران نیست و احتمالا آخرین آن هم نخواهد بود. بحران فعلی یک روز به پایان خواهد رسید و پس از آن بسیاری از مسایلی که این روزها بازار نشر کتاب درگیر آن است از میان خواهد رفت. با در نظر داشتن یک دورنمای کلی از شرایط نشر کتاب، چگونگی پشت سر گذاشتن این بحران مهم تر از وجود آن است. رضا رضایی که در همین شرایط بحرانی فعلی به ترجمه می پردازد و اتفاقا ترجمه هایش به چاپ های چندم هم می رسد، در پاسخ به این پرسش که چگونه می توان بدون تن دادن به تنزل کیفیت کتاب، این بحران را پشت سر گذاشت، می گوید: «بحران شمشیری دو لبه است. عده ای از این بحران به عنوان یک فرصت استفاده می کنند و برای گذر از آن کیفیت کار خود را بالا می برند، اما عده ای با کارهای بدون کیفیت، تنها به ابتذال بحران دامن می زنند.

بحران عده ای را به سمت کارهای کیفی تر سوق می دهد و عده ای را هم به سمت کارهای شتاب زده و بی کیفیت. پرسش اساسی می تواند این باشد که چه کسی بعد از بحران برنده خواهد بود؟ بدون شک کسی که در دل بحران کار کیفی تر و جدی تر انجام دهد، بعد از بحران برنده است. بعد از بحران، عده ای دارای سرمایه فکری و آثار درخور زیادی اند اما عده ای که در اکثریت هم هستند فاقد سرمایه خواهند بود. این شاید نوعی توصیه یا دادن امید به کسانی است که به این پرسش فکر می کنند و هنوز معتقد به انجام کار با کیفیت اند. من کتاب های منتشرشده را می بینم و نمایشگاه کتاب امسال را هم دیده ام. در فضای موجود کسی چندان اهمیتی به انجام کار کیفی نمی دهد. اما به هرحال برخی از ناشران همچنان آثار باکیفیت منتشر می کنند و شرایط بحرانی تاثیری بر کار آنها نداشته است. هرچند همه تمهیداتی برای خروج از بحران می اندیشند اما عده کمی هستند که در شرایط بحرانی به کیفیت بهتر فکر می کنند. مساله این است که بحران تنها بازنده ندارد بلکه برندگانی هم دارد هرچند که برندگان در اقلیت اند.» رضایی می گوید: «در این شرایط به جای گریه و ناله سر دادن کارهای دیگری هم می توان انجام داد. باید به دنبال راه حل گشت. ما در کار نشر کتاب، راه کوتاه و آسان نداریم بلکه راه درازمدت و استراتژیک داریم. هنوز هم ناشرانی هستند که در راه دوم پیش می روند و فاصله خود را با دیگران بیشتر می کنند. اینها و نویسندگان و مترجمانی که معتقد به کیفیت اثرند، برندگان بحران اند.»

بربساطی که بساطی نیست

سطری از شعر نیما یوشیج

  نظرات ()
مطالب اخیر کتابهای فارسی جدید کتابخانه مرکزی لیست عنوان کتابهای جدید فارسی (سری جدید10 تیر 96) پایگاه داده‌های زبان فارسی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی غم‌انگیزترین نامه یک دختر به بابا گفتگو با سرپرست پژوهشگاه علوم انسانی زنده یاد دکتر صادق آئینه وند نسخه الکتریکی مجموعه انسان و فرهنگ مصاحبه دکتر آیینه وند با مهر روحانی: علوم انسانی باید معظلات اجتماعی را حل کند