نویسنده (های) وبلاگ شهرام الف، خبرنگار بدون مرز و با مرز!
آرشیو وبلاگ
      پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی (آدرس پژوهشگاه علوم انسانی # بزرگراه کردستان، نبش خ 64 غربی)
تفکر و تکفیر نویسنده: شهرام الف، خبرنگار بدون مرز و با مرز! - ۱۳٩٢/٢/٢۱

 


تفکر و تکفیر


تفاوت «فکر»‌ و «کفر» در لغت زیاد نیست؛ اما در عمل و دنیای بیرونی بسیار زیاد است. یکی اسباب ترقی و پیشرفت است و دیگری اسباب اختلاف و رکود. بحث از امروزه روز نیست، بحث از دنیای قدیم است؛ اما نه چندان قدیم. قرنهای سوم و چهارم و پنجم هجری که ما می بایست بار خویش را می بستیم و تمدنی بزرگ پدید می‌آوردیم. چه کردیم؟ هیچ! نشستیم و اختلافات سیاسی و فکری را عمیق تر کردیم و فاصله میان اقوام انداختیم؛ یعنی همزمان، در بعد دین و سیاست و اجتماع زمینه انشقاق را فراهم کردیم.
تا آنجا که به دینمان برمی‌گشت، اکثریت مسلمانان که قدرت سیاسی حاکم را هم در بلاد اسلام داشتند، به اسم خلافت اسلامی، هر کسی را که اهل تفکر در دین بود و می‌کوشید تا شریعت را عمیق بفهمد و توحید را معقول و مفهوم درک کند و فلسفه دین را درست عرضه کند و جهان‌شناسی جدی کند، متهم به کفر و زندقه می‌شد. اقلیت هم که شامل معتزله و شیعه بودند، چون تا اندازه‌ای اهل تفکر بودند و می‌کوشیدند تا آثار فلسفی و کلامی بنویسند و پا را قدری از ظاهر بالاتر گذاشته، به مفاهیم عمیق‌تری برسند، متهم بودند که وارد عالم زندقه و دهری‌گری شده‌اند.



دین درست، در نگاه خلافت حاکم، دینی ظاهری بود که حق آنکه کسی در آن تفکر کند، نداشت. حتی فارغ از دین، اگر در اصول اشیا ـ به اصطلاح آن روز ـ تفکر می‌کرد و فلسفی می‌اندیشید، از نظر این جماعت وارد عالم الحاد شده بود. نسبت دادن الحاد و گذاشتن نام ملحد به گروه بزرگی از شیعیان که یکی از نیرومندترین دولتها را در مصر و مغرب داشتند، نشأت‌گرفته از همین تفکر بود. غیر از تکفیر، به طور مرتب، برای خراب کردن آنها، هر روز نام «مجوسی» و «دهری» و «زندیق» و «دیصانی» و «باطنی» روی آنها می‌گذاشتند و مانع از رشد تفکر افرادی چون ناصر خسرو و ابویعقوب سجستانی و... شدند. بماند که گاه اینان نیز در تأویل زیاده‌روی می‌کردند؛ اما بیشتر آنچه در باره آنان گفته می شد، اتهام و افراط بود و نشأت‌گرفته از نگرش ظاهری. همان که مانع از تفکر بود و غلبه‌اش عاملی برای امتناع تفکر در بخش مهمی از دنیای اسلام. همان که معتزله را نابود کرد و شیعه هم چون ریشه عمیق‌تری در اقشاری از مسلمانان داشت، نتوانست نابودش کند؛ اما تحت فشار، حرکتش کند شد و نتوانست آنچنان که باید نقش مهمی در دنیای اسلام بر عهده گیرد تا بعدها که دولتی به دست آورد.
آن زمان، یعنی قرنهای سوم تا پنجم همه بحثها عقایدی نبود. داستان، داستان غلبه عباسیان بود. اینکه نه تنها نمی‌خواستند وجود و حضور اقلیت شیعه و معتزلی را بپذیرند، که به طریق اولی دولتی شیعی را هم تحمل نمی‌کردند. این تعارض و اختلاف سیاسی، علما را هم تحریک می‌کرد، گاه از روی باور و گاه با پول، که علیه اقلیت بنویسند و نگرش آنان را به عنوان «فضائح» و «الحاد»‌ معرفی کنند. افتادن عالمان در دام سیاستمداران، خطری است که همواره در کمین عالمان است و آنان تصور می‌کنند که خدمت به دین می‌کنند، در حالی که اغلب دین و دنیای مردم را برای تقویت دیگران، بر باد می‌دهند. کاری که غزالی در «فضائح‌الباطنیه» و بغدادی در «الفرق بین الفرق» و اسفراینی و دیگران انجام دادند، همین بود که در چارچوب آنچه سیاستمداران می‌خواستند، می‌نوشتند.
الان هم در بسیاری از نقاط جهان اسلام، یا تفکر افراطی ظاهری ابن‌تیمیه‌ای حاکم است که فقط قرآن و حدیث می‌خواند و از هر نوع تفکری بیزار است، یا رویه صوفیانه که آن هم نوع دیگری از رکود و جمود است. بماند که مراکز فکری و فرهنگی جهان اسلام در قاهره و قم و نجف و غیره هم به گونه‌ای دیگر گرفتار رکود شده‌اند و همچنان درگیر برخی از جدلهای مشابه عصر قدیم.
ما باید تلاش کنیم ضمن آنکه حافظ دین و باورهای دینی مردم هستیم، نه تنها با رواج خرافات و ایجاد موانع، آموزه‌های دینی را عاملی برای ایجاد مانع برای تفکر قرار ندهیم، بلکه آن را چنان که قرآن از ما خواسته است، وسیله‌ای برای تأمل و تفکر بیشتر در جهان و انسان قرار دهیم و ابزاری برای داشتن زندگی بهتر و پیشرفته‌تر در این دنیا قرار دهیم. آن وقت زمینه آباد شدن آخرتمان هم فراهم خواهد شد.

 

پژوهشگاه علوم انسانی

http://pajoheshgah.persianblog.ir/post/46/

وبلاگ پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی

Institute for Humanities and Cultural Studies


 وبلاگ پژوهشگاه علوم انسانی

سیستم اتوماسیون تغذیه پژوهشگاه

کلیک کنید:

http://freserve.ihcs.ac.ir

 پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی

پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی+آدرس

آدرس پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی

آدرس و تلفن پژوهشگاه علوم انسانی - پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات ...

 

 

عناوین مطالب منتشر شده پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی

 

» وبلاگ پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی :: ۱۳٩٢/٢/۱۶
» زیست دنیوی غایت فلسفه جدید :: ۱۳٩٢/٢/۱۶
» انتظار داشتم کاری‌کارستان صورت گیرد :: ۱۳٩٢/٢/۱۶
» کتابی که رهبر انقلاب از نمایشگاه خریدند! :: ۱۳٩٢/٢/۱۶
» ابن سینا،فیلسوف بزرگی که نشناخته ایم :: ۱۳٩٢/٢/۱۶
» آیت اللهی: پژوهش ها روی قفسه ها خاک می خورد :: ۱۳٩٢/٢/۱۵
» علم جدید و رویکرد پرسپکتیویسم :: ۱۳٩٢/٢/۱۴
» فیلسوف واقعی زیر چتر کسی فکر نمی‌کند :: ۱۳٩٢/٢/۱۴
» مطهری آن‌گونه که من شناختم :: ۱۳٩٢/٢/۱۴
» لوازم کارآمدی علوم انسانی از نظر قراملکی :: ۱۳٩٢/٢/۱۴
» غربی ها علم را از مسلمانان فرا گرفتند :: ۱۳٩٢/٢/۱۴
» مقالاتی درباره خلیج فارس در «پژوهشنامه خلیج فارس» :: ۱۳٩٢/٢/۱۴
» آرمانمردِ آرمانشهر از منظر شهید مطهری :: ۱۳٩٢/٢/۱۴
» پژوهشگاه علوم انسانی در نمایشگاه کتاب :: ۱۳٩٢/٢/۱۴
» مهم ترین مشکل ادبیات بـی فرهنگــــی است :: ۱۳٩٢/٢/٧
» آیت اللهی:سایت پژوهشگاه 40 هزار بازدیدکننده دارد :: ۱۳٩٢/٢/۴
» بزرگ ترین آفت روشنفکران ایرانی :: ۱۳٩٢/٢/۴
» روشنفکر فیلسوف، فیلسوف روشنفکر :: ۱۳٩٢/٢/۴
» شروط خواندن فلسفه :: ۱۳٩٢/٢/۴
» فلسفه فرانسوی نمرده است :: ۱۳٩٢/٢/۴
» آیت اللهی: 21 مجله علمی پژوهشی داریم :: ۱۳٩٢/٢/۴
» دکتر مجتهدی: کانت احیاگر فکر فلسفی در غرب است :: ۱۳٩٢/٢/۴
» پژهشگران آلمانی در پژوهشگاه :: ۱۳٩٢/٢/۱
» جدیدترین سخنرانی دکتر تکمیل همایون :: ۱۳٩٢/٢/۱
» رونمایی از 4 کتاب جدید در حوزه مطالعات رسانه :: ۱۳٩٢/۱/٢٩
» بازدید هیئت نخبگان آلمانی از پژوهشگاه :: ۱۳٩٢/۱/٢۴
» پژوهشگاه علوم انسانی :: ۱۳٩٢/۱/۱٧
» رتبه برتر روابط عمومی پژوهشگاه درجشنواره وزارت علوم :: ۱۳٩٢/۱/۱٠
» ترجمه اثر انگلیسی دکتر میری به زبان روسی :: ۱۳٩۱/۱٢/٢۶
» خبرنامه های داخلی پژوهشگاه علوم انسانی :: ۱۳٩۱/۱٢/٢٠
» پژوهشگاه علوم انسانی منتشر کرد :: ۱۳٩۱/۱٢/۱٩
» مناقصه های پژوهشگاه علوم انسانی :: ۱۳٩۱/۱٢/۱۶
» کتاب جدید استاد احد فرامرز قراملکی :: ۱۳٩۱/۱٢/۱۴
» سخنرانی فلسفه دین کانت :: ۱۳٩۱/۱٢/۱۱
» درباره پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی :: ۱۳٩۱/۱٢/٧
» آدرس پژوهشگاه ها :: ۱۳٩۱/۱٢/٧
» آدرس پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی :: ۱۳٩۱/۱٢/٧
» گروه فلسفه برای کودکان و نوجوانان(فبک) :: ۱۳٩۱/۱٢/۵
» سیستم اتوماسیون تغذیه پژوهشگاه :: ۱۳٩۱/۱٢/۱
» Institute for Humanities and Cultural Studies :: ۱۳٩۱/۱۱/۳٠

 

 

  نظرات ()
مطالب اخیر کتابهای فارسی جدید کتابخانه مرکزی لیست عنوان کتابهای جدید فارسی (سری جدید10 تیر 96) پایگاه داده‌های زبان فارسی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی غم‌انگیزترین نامه یک دختر به بابا گفتگو با سرپرست پژوهشگاه علوم انسانی زنده یاد دکتر صادق آئینه وند نسخه الکتریکی مجموعه انسان و فرهنگ مصاحبه دکتر آیینه وند با مهر روحانی: علوم انسانی باید معظلات اجتماعی را حل کند