نویسنده (های) وبلاگ شهرام الف، خبرنگار بدون مرز و با مرز!
آرشیو وبلاگ
      پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی (آدرس پژوهشگاه علوم انسانی # بزرگراه کردستان، نبش خ 64 غربی)
گفتمان علم مدرن و تولید چالش‌های فراگیر نویسنده: شهرام الف، خبرنگار بدون مرز و با مرز! - ۱۳٩٢/٢/۱٧

گفتمان علم مدرن و تولید چالش‌های فراگیر

با اندک مرور اجمالی تاریخ ظهور غرب جدید در قالب و عنوان مدرنیته، به وضوح می‌توان گفت علم جدید در تمدن غرب، از جایگاه محوری و اساسی برخوردار است. درواقع شالوده نظام مدرنیته بر علم جدید استوار است.


 هویت نظام مدرنیته از سه متغیر اصلی، فرعی و تبعی ترکیب شده که هر یک از آنها از نظر مرتبه و میزان تاثیرگذاری متفاوت هستند. این متغیرها عبارتند از: ۱- نظام علوم بنیادین (مولفه محوری)،
۲- ساختارهای اجتماعی (مولفه فرعی) و ۳- محصولات تکنولوژیک. نظام علوم و مفاهیم بنیادین، درواقع همراه با رشد و توسعه دانش جدید حاصل شده و در جایگاه محوری قرار گرفته است. تحولات ساختار اجتماعی در حوزه سیاست، اقتصاد، فرهنگ و نیز ظهور تکنولوژی و ابزارهای فنی، تابع مفاهیم علوم بنیادین است که علم جدید به وجود آورده است. علم جدید با انقلاب در نظام مفاهیم جاری در عصر خود، توانسته درک و فهم جامعه را از واقعیت جهان و هستی دستخوش تحول کند.
در حقیقت با تابیدن و انعکاس مفاهیم جدید بر واقعیت‌های عالم، درک تازه و نویی از واقعیت فراهم شد. مفاهیم جدید و دانش جدید همانند پنجره‌ای بود که افق و چشم‌انداز وسیعی فراروی افراد در تحلیل و مطالعه هستی گشود. در نتیجه علم جدید به‌عنوان اصلی‌ترین ریشه و مولفه محوری مدرنیته، خط فاصل بین دنیای جدید و قدیم محسوب می‌شود. در تلقی بعضی از روشنفکران دینی، نیز اساس تفاوت دنیای قدیم و جدید، به علم برمی‌گردد.

ادامه دارد......

 

 

 


 

تفاوت‌گذاری و مرزکشی علم بین دو دنیای قدیم و جدید به این دلیل است که انکار انگاره‌های حقیقی دنیای قدیم، مبدا عزیمت علم جدید است. با توجه به جایگاه و منزلتی که علم جدید در نظام مدرنیته دارد و ابزار و وسیله سلطه بر دیگر کشورها شده و با پیوندی که علم مدرن با سیاست و قدرت دارد، عملا صدور و انتقال علوم به دنیای جهان سوم یا تولید دانش‌های نوین، تبدیل به ابزار سیاستگذاری دولتمردان در جامعه خود و دیگر جوامع تابع شده است. از این رو دانش جدید با تبدیل شدن به تکنولوژی و فناوری، به عینه ابزار استعمار و سلطه جوامع پیشرفته شده است. به بیانی دیگر علم جدید و مدرن در طول تجربه تاریخی خود، خنثی و بی‌طرف عمل نکرده و عملا به ابزار ایدئولوژیکی تبدیل شده است. در این رابطه افرادی همچون «دانیل بل» در کتاب «آینده جامعه فراصنعتی» مرکزیت دانش را به‌عنوان ماخذ ابداع و ساخت و پرداخت سیاست طرح کرده و آن را اصل محوری جامعه فراصنعتی تلقی می‌کنند.
«در جامعه فراصنعتی تصمیمات محوری مربوط به رشد اقتصاد و توازن آن از ناحیه دولت اتخاذ می‌شود، اما این تصمیمات بر حمایت مالی دولت از تحقیقات و توسعه مبتنی است. ظهور نخبگان جدید مهارت بنیان از این واقعیت ساده ناشی می‌شود که دانش و برنامه‌ریزی اساس و بنیان هرکنش سازمان یافته در جامعه جدید است. اعضای این نخبگان فن‌گرای جدید با فنون جدید تصمیم­گیری‌شان، اکنون جزو ضرورت ساخت و پرداخت و تحلیل تصمیمات پایه‌ای قضاوت‌های سیاسی شده‌اند... .»همین میزان از شواهد نظریه‌پردازان توسعه غرب حاکی از آن است که علم در جایگاهی قرار گرفته که شأنیت بی‌طرفی و غیرایدئولوژیک بودنش، محل تردید و شک واقع شده است. اساسا علم جدید اگر در چنین جایگاهی در جامعه غرب قرار نمی‌گرفت، شاید چنین رشد و توسعه‌ای پیدا نمی‌کرد. اما علم با وجود دارا بودن چنین جایگاهی به‌شدت ایدئولوژیکی، این‌گونه القا شده که در منزله و رویکردی بی‌طرفانه عمل می‌کند. در این رابطه یکی از متفکران غربی می‌گوید: «علم روشی است برای تحصیل شناخت و گسترش افق‌های انسانی و تکنولوژی و ابزاری است برای دگرگونی اجتماعی. علم و تکنولوژی در جامعه جدید از جایگاه رفیعی برخوردار شده‌اند.»
بالاتر از این آنکه جایگاه دانش با تبدیل شدن به کالایی اطلاعاتی، شرطی اساسی در عرصه رقابت جهانی بر سر قدرت محسوب می‌شود که درواقع دانش مدرن در منزلت و جایگاهی قرار می‌گیرد که ابزار سلطه و کسب قدرت می‌گردد. دانش در شکل کالایی اطلاعاتی که جزو لاینفک قدرت تولیدی محسوب می‌شود، شاید هنوز تنها شرط عمده در عرصه رقابت جهانی بر سر قدرت است و همچنان خواهد بود. می‌توان تصور کرد در آینده دولت‌های ملی بر سر کنترل اطلاعات با هم خواهند جنگید، همان‌گونه که در گذشته بر سر کنترل قلمرو و پس از آن بر سر کنترل دستیابی به مواد خام و نیروی کار ارزان و استثمار آنها می‌جنگیدند. زمینه و عرصه جدید از یکسو به روی راهبردهای صنعتی و تجاری و از سوی دیگر به روی راهبردهای سیاسی و نظامی گشوده می‌شود.
دانش مدرن و علومی که بر معیارهای دانش مدرن متکی است، ابزاری بوده که نخبگان علمی و روشنفکران علمی غرب به آن در جوامع در حال‌گذار مشروعیت بخشیده و نخبگان و متفکران علمی آن جوامع را چنان متقاعد کرده که مبانی، اصول و متد علوم جدید غرب، حتی در حوزه علوم انسانی، به‌عنوان قالب‌ها و استاندارد جهانی پذیرفته شده است. جایگاه چنین دانش و معرفت علمی طبعا در ذهن و دل طبقه روشنفکر به حدی است که می‌تواند جای پای اصول اعتقادی را بگیرد و معیار سنجش صحت و سقم مبانی ارزشی و اعتقادی خود شود.
چنانچه در طول چند سده از عمر مدرنیته غرب، علم در چنین منزلتی قرار گرفت و معرفت علمی تنها معیار و مرجع حاکم بر داوری گزاره‌ها و قضایای دینی شد. اساسا استراتژی تمدن غرب به‌منظور تسخیر و گرفتن پایگاهی برای اعمال سلطه علوم جدید، به‌عنوان مطمئن‌ترین پایگاهی که به دور از هرگونه واکنش‌های تند و حساس اجتماعی است، برگزیده شده که در حقیقت راحت‌ترین شکل رخنه برای سلطه است. سرمایه‌گذاری در امر پژوهش و پرورش نخبگان علمی، به واسطه ساختار و نهادهای علمی همچون دانشگاه‌ها، مدارس و آکادمی‌ها، ازجمله مکانیسم‌هایی است که استراتژیست‌های بزرگ غرب در یک طرح بلندمدت، آن را طراحی کرده‌اند. در یک بررسی و تحقیق، عملا می‌توان بنیادهای عظیم سرمایه‌داری همچون «کارنگی، فورد و راکفلر» را در سده‌های اخیر، در این راستا قابل‌توجیه دانست. این بنیادها عملا در راستای اهداف کلان سرمایه‌داری و دفاع از لیبرالیسم غرب، در همه زمینه‌هایی که ابزار سلطه و نفوذ خود را فراهم می­‌کند، فعالیت کرده‌اند و در زمینه علوم و پژوهش دارای فعالیت‌های چشمگیری هستند. هنوز می‌توان روح سلطه‌جویانه و ضددینی چنین فعالیت‌هایی را لمس کرد.
ادوارد برمن در پژوهش وسیعی که نقش این بنیادها را آشکار ساخته، بر این باور است که اساسا نقش این بنیادها فراتر از هر چیزی، تغییر و دگرگونی طرز تلقی مردم از واقعیت است. به عبارت دیگر تغییر در جهان‌بینی دگرگونی در چشم ­اندازهای هر جامعه و فردی است و به این صورت بقیه تغییرات و دگرگونی‌ها به آسانی صورت می‌گیرد. گسترش مقبولیت و مشروعیت یک جهان‌بینی علمی در چارچوب دانش مدرن و در بستر و نظام آموزشی و پژوهشی معطوف به آن نوع دانش، می‌توانست چنین تحولی را در طرز تلقی جوامع، از واقعیت هستی و انسان به وجود آورد. به نظر می‌رسد این مورد توانسته حداقل در آکادمی‌های علمی، عملی شود؛ به‌گونه‌ای که یک دانشجو با پرورش در چنین فضای علمی، پذیرش دانش جدید را به‌عنوان اصل مسلم تلقی کرده و در نظام اعتقادی دینی دچار تناقض و چالش شود و در نتیجه، زمینه‌های بحران معنوی و اعتقادی را در یک جامعه دانشگاهی در طیف وسیعی به وجود آورد. اساسا دانش پذیرفته‌شده، به گفته ادوارد برمن، بخش مهمی از سرمایه فرهنگی آن جامعه را تشکیل می‌دهد. این دانش درنهایت هنجارهای فکری جامعه را معین کرده و در قدم فراتر، در نوع تمایلات درونی، حساسیت‌های ارزشی را دچار تحول می­‌کند.
پذیرش و مقبولیت علوم و تولیدات با این توجیه و منطق صورت گرفته است که علوم، فاقد جهت و هویت جغرافیایی و ارزشی هستند. تاکید بر علمی بودن یک روش در یک دانش، همواره به منزله خنثی بودن آن از بار عقیدتی خاص تلقی شده که انگاره مشهوری است که در عرف نظام علمی بر آن صحه
می‌­گذارند. علم مدرن در غرب به‌عنوان بنیان اساسی نظام مدرنیته و در جایگاه محوری قرار دارد. از این‌رو، تمام تغییر و تحولات اجتماعی و سیاسی که در جوامع دیگر از رهگذر مدرنیته حاصل شده در بستر و زمینه گسترده­‌ای از علم جدید صورت گرفته است. عملا منطق مدرنیته در توسعه و گسترش خود از منطق علم جدید تبعیت کرده است. با وجود اینکه گفتمان علم مدرن در درون گفتمان مدرنیته شکل گرفته اما پیوند آن دو به‌گونه‌ای است که با حذف گفتمان علم مدرن، هویت و گفتمان مدرنیته، مخدوش شده و به منزله یک فضای مبهم و تاریک تلقی
می­‌شود. با این زاویه دید از جایگاه علم جدید، در واقع معرفت علمی در جایگاه مرجعیت معرفت ایمانی و دینی نشسته؛ امری که در جوامع غیرغربی باعث به وجود آمدن انواع و اقسام چالش‌ها شده است.
  فرهیختگان/مهدی شریفی:

 

پژوهشگاه علوم انسانی

http://pajoheshgah.persianblog.ir/post/46/

وبلاگ پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی

Institute for Humanities and Cultural Studies


 وبلاگ پژوهشگاه علوم انسانی

سیستم اتوماسیون تغذیه پژوهشگاه

کلیک کنید:

http://freserve.ihcs.ac.ir

 پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی

پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی+آدرس

آدرس پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی

آدرس و تلفن پژوهشگاه علوم انسانی - پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات ...

 

 

عناوین مطالب منتشر شده پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی

 

» وبلاگ پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی :: ۱۳٩٢/٢/۱۶
» زیست دنیوی غایت فلسفه جدید :: ۱۳٩٢/٢/۱۶
» انتظار داشتم کاری‌کارستان صورت گیرد :: ۱۳٩٢/٢/۱۶
» کتابی که رهبر انقلاب از نمایشگاه خریدند! :: ۱۳٩٢/٢/۱۶
» ابن سینا،فیلسوف بزرگی که نشناخته ایم :: ۱۳٩٢/٢/۱۶
» آیت اللهی: پژوهش ها روی قفسه ها خاک می خورد :: ۱۳٩٢/٢/۱۵
» علم جدید و رویکرد پرسپکتیویسم :: ۱۳٩٢/٢/۱۴
» فیلسوف واقعی زیر چتر کسی فکر نمی‌کند :: ۱۳٩٢/٢/۱۴
» مطهری آن‌گونه که من شناختم :: ۱۳٩٢/٢/۱۴
» لوازم کارآمدی علوم انسانی از نظر قراملکی :: ۱۳٩٢/٢/۱۴
» غربی ها علم را از مسلمانان فرا گرفتند :: ۱۳٩٢/٢/۱۴
» مقالاتی درباره خلیج فارس در «پژوهشنامه خلیج فارس» :: ۱۳٩٢/٢/۱۴
» آرمانمردِ آرمانشهر از منظر شهید مطهری :: ۱۳٩٢/٢/۱۴
» پژوهشگاه علوم انسانی در نمایشگاه کتاب :: ۱۳٩٢/٢/۱۴
» مهم ترین مشکل ادبیات بـی فرهنگــــی است :: ۱۳٩٢/٢/٧
» آیت اللهی:سایت پژوهشگاه 40 هزار بازدیدکننده دارد :: ۱۳٩٢/٢/۴
» بزرگ ترین آفت روشنفکران ایرانی :: ۱۳٩٢/٢/۴
» روشنفکر فیلسوف، فیلسوف روشنفکر :: ۱۳٩٢/٢/۴
» شروط خواندن فلسفه :: ۱۳٩٢/٢/۴
» فلسفه فرانسوی نمرده است :: ۱۳٩٢/٢/۴
» آیت اللهی: 21 مجله علمی پژوهشی داریم :: ۱۳٩٢/٢/۴
» دکتر مجتهدی: کانت احیاگر فکر فلسفی در غرب است :: ۱۳٩٢/٢/۴
» پژهشگران آلمانی در پژوهشگاه :: ۱۳٩٢/٢/۱
» جدیدترین سخنرانی دکتر تکمیل همایون :: ۱۳٩٢/٢/۱
» رونمایی از 4 کتاب جدید در حوزه مطالعات رسانه :: ۱۳٩٢/۱/٢٩
» بازدید هیئت نخبگان آلمانی از پژوهشگاه :: ۱۳٩٢/۱/٢۴
» پژوهشگاه علوم انسانی :: ۱۳٩٢/۱/۱٧
» رتبه برتر روابط عمومی پژوهشگاه درجشنواره وزارت علوم :: ۱۳٩٢/۱/۱٠
» ترجمه اثر انگلیسی دکتر میری به زبان روسی :: ۱۳٩۱/۱٢/٢۶
» خبرنامه های داخلی پژوهشگاه علوم انسانی :: ۱۳٩۱/۱٢/٢٠
» پژوهشگاه علوم انسانی منتشر کرد :: ۱۳٩۱/۱٢/۱٩
» مناقصه های پژوهشگاه علوم انسانی :: ۱۳٩۱/۱٢/۱۶
» کتاب جدید استاد احد فرامرز قراملکی :: ۱۳٩۱/۱٢/۱۴
» سخنرانی فلسفه دین کانت :: ۱۳٩۱/۱٢/۱۱
» درباره پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی :: ۱۳٩۱/۱٢/٧
» آدرس پژوهشگاه ها :: ۱۳٩۱/۱٢/٧
» آدرس پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی :: ۱۳٩۱/۱٢/٧
» گروه فلسفه برای کودکان و نوجوانان(فبک) :: ۱۳٩۱/۱٢/۵
» سیستم اتوماسیون تغذیه پژوهشگاه :: ۱۳٩۱/۱٢/۱
» Institute for Humanities and Cultural Studies :: ۱۳٩۱/۱۱/۳٠

 


  نظرات ()
مطالب اخیر کتابهای فارسی جدید کتابخانه مرکزی لیست عنوان کتابهای جدید فارسی (سری جدید10 تیر 96) پایگاه داده‌های زبان فارسی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی غم‌انگیزترین نامه یک دختر به بابا گفتگو با سرپرست پژوهشگاه علوم انسانی زنده یاد دکتر صادق آئینه وند نسخه الکتریکی مجموعه انسان و فرهنگ مصاحبه دکتر آیینه وند با مهر روحانی: علوم انسانی باید معظلات اجتماعی را حل کند